مهرداد مهرپور محمدی: نابسامانی های صنعت مرغ گوشتی در ایران

Mehrdad Mehrpour Mohammadi

 نابسامانی های صنعت مرغ گوشتی در ایران

مهرداد مهرپور محمدی

mehrdadmehrpour@yahoo.com

«… قسمت کشتار تک شیفت است، در تابستان از ۶عصر الی ۶ صبح، که البته تاسیسات مربوط به کشتار از ساعت ۴عصر – یعنی ۲ساعت جلوتر – شروع به کار می کند. همچنین مرغ گیرها نیز ۲ ساعت جلوتر( ۴عصر) آغاز به کار می کنند. از آغاز نیمه دوم سال(اول پاییز) شیفت تغییر کرده و کارگران از صبح در محل کار حاضر شده و مشغول به کار می شوند. پایه حقوق کارگران صافی ۲۱۹ هزار تومان است، بدون مزایا. از حق مسکن و اولاد، بن کارگری و وام خبری نیست. کارگران فاقد فیش حقوقی هستند. دستمزدها مستقیم در قسمت اداری پرداخت می شود. از مساعده هم خبری نیست. دستمزد معادل یک ماه پس از ۴۵ روز پرداخت می شود. کارگران با قرارداد موقت سه ماهه کار می کنند و مجبورند تمام آن چه را که در قرار داد ذکر شده بپذیرند. البته کارگران حتی از متن پنج صفحه ای قرارداد اطلاعی ندارند و اعتراض آن ها منجر به اخراجشان می شود … از مرخصی و تعطیلات خبری نیست. در طول هفته کارگران قسمت کشتار فقط پنجشنبه را تعطیل هستند و در ازای آن جمعه به سر کار می آیند … شرکت با کم کردن نیروی کار و در نتیجه بالا بردن شدت کار و استثمار، آخرین رمق این کارگران را از تن آن ها می رباید، به نحوی که کارگران در اثر شدت خستگی در پایان شیفت کاری نای راه رفتن را ندارند. شام مختصری که نصیب کارگران می شود در حد لوبیا و کالباس است و دیگر هیچ….»1

آن چه در بالا آمده است، تصویری از وضعیت نابسامان کارگران در یکی از حلقه های تولید و عرضه مرغ گوشتی در ایران است. اما نابسامانی اوضاع و مشکلات تنها بدین بخش و به نیروی کار محدود نمی شود و کل صنعت مرغ گوشتی را دربر می گیرد. من در این نوشتار نگاهی به صنعت مزبور دارم و تلاش می کنم شرایط و مسایل این صنعت، ارتباط میان تولید، توزیع، مصرف و مناسبات و روابط حاکم و موجود را توضیح دهم. نگارش این مقاله از مدت ها پیش آغاز گردید و بخش عمده کار قبل از بحران اخیر گرانی گوشت مرغ- در ایران- نوشته شده است، اما افزایش افسارگسیخته قیمت در ماه های اخیر را نیز مورد توجه قرار داده ام.

گوشت مرغ: در میان گروه های مواد غذایی(پنج گروه)، گروه گوشت جایگاه مهم و درخوری دارد زیرا منبع مهم پروتئین جانوری است و پروتئین های جانوری بیشتر از انواع گیاهی نیازهای بدن را برآورده می کنند.در میان منابع پروتئین حیوانی، گوشت مرغ نسبت به بسیاری از منابع، مانند گوشت قرمز و برخی انواع ماهی از قیمت کمتری برخوردار است و حتی – تا پیش از افزایش قیمت اخیر در ایران- در مقایسه با حبوبات که منبع غنی پروتئین گیاهی هستند نیز از قیمت مناسبی برخوردار بوده است.  از این رو، چنانچه زمانی اقشار کم درآمد کشور ما قادر به تامین هزینه خرید گوشت می شدند، اغلب گوشت مرغ در سبد غذایی آنان قرار می گرفت.

زنجیره اصلی تولید گوشت مرغ

صنعت تولید گوشت مرغ از پنج(5) بخش اصلی مزرعه لاین، مزارع اجداد گوشتی، مزارع مرغ مادر گوشتی، مزارع جوجه کشی و مزارع مرغ گوشتی؛ تشکیل شده است. در صنعت طیور جهان، مزارع لاین به عنوان قلب این صنعت محسوب می شوند و وظیفه آن ها تولید جوجه یک روزه اجداد گوشتی است. دومین حلقه از صنعت طیور، مزارع جوجه اجداد گوشتی هستند که وظیفه تامین جوجه یک روزه مزارع مرغ مادر گوشتی را به عهده دارند. سومین حلقه مزارع جوجه مادر گوشتی(مرغ مادر) هستند که محصول مزارع جوجه اجداد می باشند. مزارع جوجه کشی وابسته به مزارع مرغ مادر گوشتی و یا مستقل هستند.3

پیشینه مرغداری صنعتی در ایران

تحول در مرغداری کشور از سال 1332 آغاز می شود که در آن سال بنگاه دامپروری کشور مبادرت به وارد نمودن تعداد 60000(شصت هزار) جوجه یک روزه از نژادهای «نیوهمپشایر»، «ردآیلند» و «پلیموت» نمود و آن ها را در حیدرآباد کرج نگاهداری کرد. در میان این نژادها، نژاد «نیوهمپشایر» با شرایط آب و هوایی ایران سازگار بود و به همین دلیل در سال های بعد، بنگاه دامپروری کشور، تعداد زیادتری از این نژاد را وارد کشور نمود. در ابتدا تولیدات صنعتی طیور به صورت ابتدایی انجام می گرفته است ولی به تدریج موجب توسعه فعالیت های مربوطه شد. تا سال 1353، تعداد مرغداری های کشور در حدود 1100 واحد بود که پس از افزایش درآمدهای ارزی کشور از طریق افزایش قیمت نفت، تعداد مرغداری ها افزایش چشمگیری داشت، به طوری که در سال 1360 تعداد مرغداری های صنعتی و نیمه صنعتی کشور در حدود 15000 واحد بود.4

واحدهای پرورش مرغ گوشتی

تعداد واحدهای پرورش: تعداد کل مرغداری های پرورش دهنده مرغ گوشتی در سال 1374، 15173 واحد بود که 13094 واحد فعال و 2040 واحد غیرفعال بود. سپس در سال 1383، تعداد کل مرغداری ها به 17267 واحد رسید که 14216 واحد فعال و 3051 واحد غیرفعال بود. همچنین ظرفیت سالن های پرورش از 158198 هزار قطعه در سال 1374 به 225729 هزار قطعه در سال 1383 رسید.5

در سال 1389، بنا به آمار وزارت جهاد کشاورزی،تعداد واحدهای مرغ گوشتیدارای پروانه بهره برداری کشور، 15245 واحد با ظرفیت 8/264897هزار (دویست و شصت و چهار میلیون و هشت صد و نود و هفت هزار و هشتصد) قطعه بوده است.6 در سال 1390، بر اساس نتایج طرح آمارگیری از مرغداری های پرورش مرغ گوشتی، مرغداری های با فعالیت پرورش مرغ گوشتی در کشور تعداد 17192 واحد برآورد شد که تعداد 13878 واحد مرغداری فعال و 3314 واحد غیرفعال بوده است.7

استان­های برتر از نظر تعداد واحدهای مرغ گوشتی: برابر آمار سال 1389؛استان­های مازندران، اصفهان، خراسان رضوی، فارس، آذربایجان شرقی، خوزستان و یزد؛ به ترتیب، دارای بیشترین تعداد واحد پرورش مرغ گوشتی هستند. مازندران با تعداد 1738 واحد و جنوب استان کرمان با 14 واحد و خراسان شمالی با 70 واحد، بیشترین و کمترین تعداد واحدهای مرغ گوشتی را در کل کشور دارا بوده­اند.6 [توضیح نویسنده: جنوب استان کرمان اگرچه در تقسیمات کشوری، یک استان مستقل به شمار نمی­آید اما در تشکیلات وزارت جهاد کشاورزی، دارای سازمانی مستقل است و آمارهای مربوط به آن حوزه جغرافیایی، جداگانه در نظر گرفته می­شود. از این رو، به لحاظ استانی، خراسان شمالی را باید دارای کمترین تعداد واحد مرغ گوشتی دانست].

موسسات تولید جوجه یک روزه مرغ گوشتی

در سال 1370 تعداد 67 موسسه جوجه کشی در کل کشور وجود داشته است که تعداد 59 موسسه، تولید جوجه یک روزه مرغ گوشتی انجام می دادند. در سال 1375 از 94 موسسه جوجه کشی، 76 موسسه جوجه یک روزه مرغ گوشتی تولید می کردند. در سال 1380 از 127 موسسه جوجه کشی، تعداد 98 موسسه به تولید جوجه یک روزه مرغ گوشتی مشغول بودند و در سال 1384، از 160 موسسه جوجه کشی، تعداد 129 موسسه به تولید جوجه یک روزه اشتغال داشتند.8

ارزش سرمایه گذاری مرغداری های پرورش دهنده مرغ گوشتی

جمع کل ارزش سرمایه گذاری(اموال سرمایه ای) در سال 1373، 78313 میلیون ریال بوده است که در سال 1378 به 141188 میلیون ریال و در سال 1382 به 388691 میلیون ریال رسید. ساختمان(به غیر از ارزش زمین)؛ ماشین آلات تولید، تجهیزات و لوازم بادوام اداری؛ و وسایل نقلیه به ترتیب دارای بیشترین ارزش بوده اند.9

تولید گوشت مرغ

مقدار و ارزش تولیدات

برابر آمار مرکز آمار ایران، مقدار و ارزش تولیدات مرغداری های پرورش مرغ گوشتی در سال 1389، شامل 1862 هزار تن مرغ زنده پرورش یافته به ارزش 37628 میلیارد ریال، 14 هزار تن مرغ حذفی(زنده) به ارزش 176 میلیارد ریال و 1413 هزار تن کود به ارزش 360 میلیارد ریال بوده است.7

مقدار تولید کشور و استان­های برتر در تولید: بر اساس آمار وزارت جهاد کشاورزی، در سال 1389، کل تولید گوشت مرغ در کشور، مقدار 46/1666[یک هزار و ششصد و شصت و شش ممیز چهل و شش صدم] هزار تن بوده است و استان­های مازندران با 346/148[یک صد و چهل و هشت ممیز سیصد و چهل و شش هزارم] هزار تن، تهران با 163/120[یک صد و بیست ممیز یک صد و شصت وسه هزارم] هزار تن، اصفهان با 371/113[یک صد و سیزده ممیز سیصد و هفتاد و یک هزارم] هزار تن، خراسان رضوی با 779/108[یک صد و هشت ممیز هفتصد و هفتاد و نه هزارم] هزار تن و فارس با 811/100[یک صد ممیز هشتصد و یازده هزارم] هزار تن تولید گوشت مرغ، بیشترین مقدار تولید را در سطح کشور دارا بوده­اند.6

به طور کلی، مقدار تولید گوشت مرغ در کشور روند رو به رشدی داشته است. به گونه ای که از 420 هزار تن در سال 1370 به 676 هزار تن در سال 1375، 885 هزار تن در سال 1380 و 1468 هزار تن در سال 1386 رسید.10

سپس تولید گوشت مرغ به 1565 هزار تن در سال 1387، 1610 هزار تن در سال 1388 و 5/1666 هزار تن در سال 1389 رسید.6

مسایل و مشکلات تولید

صنعت مرغداری کشور دچار مسایل و مشکلات متعددی است که بر شرایط بخش تولید و وضعیت تولیدکنندگان اثر می گذارند. از سویی این مشکلات مصرف کنندگان را نیز تحت تاثیر قرار می دهد و هم بر مقدار مصرف سرانه تاثیر منفی دارد و هم سلامت جامعه را مورد تهدید قرار می دهد. سبب بروز مشکلات صنعت مرغداری سیاست ها و برنامه های حکومت است. به عقیده من موارد هفت گانه زیر را می توان مسایل و مشکلات عمده تولید مرغ گوشتی در ایران دانست:

1- مشکل تامین نهاده ها و خدمات مورد نیاز

2- قیمت فروش نامناسب محصول(متناسب نبودن قیمت تمام شده با قیمت فروش)

3- بروز بیماری ها و تلفات

4- نبود نقدینگی کافی

5- نبود حمایت دولت و بانک ها

6- کمبود سردخانه نگاهداری گوشت مرغ

7- فزونی گرفتن تولید نسبت به مصرف(به دلیل کاهش قدرت خریدجامعه)

متاسفانه در برخی نوشته ها، «مسایل کارگری» مانند حق بیمه و دستمزد را نیز در شمار مشکلات این بخش آورده اند که چنین دیدگاهی نادرست است. امور کارگری در زمره هزینه ها قرار دارد اما مشکل به حساب نمی آید و بر خلاف دیگر هزینه ها که افزایش شدید و مستمری را تجربه کرده اند، از افزایش چندانی برخوردار نبوده است. در پرورش مرغ گوشتی، در حدود 70(هفتاد) درصد هزینه ها متعلق به تامین خوراک طیور است و سایر هزینه ها، 30(سی) درصد بقیه را تشکیل می دهد. از این میزان نیز، در حدود 16 درصد هزینه خرید جوجه یکروزه است. در واقع هزینه های کارگری، بر خلاف آن چه در برخی نوشته ها عنوان می شود، سهم عمده ای از هزینه کل را تشکیل نمی دهد. از سویی، علاوه بر وجود مشکلات معمول در ارتباط با کارفرما، در پی بحرانی که صنعت مرغداری به آن دچار شده است، کارگران نیز آسیب دیده اند و بسیاری از آن ها بیکار شده اند. چنانچه حکومت حمایت لازم را از این صنعت به عمل می آورد، عوامل بخش تولید چه مرغدار و چه کارگر، هیچ یک آسیب نمی دیدند.

نکته دیگر این که واسطه ها و انحصارگران نیز(در هر دو بخش دولتی و خصوصی) از مشکلات عمده صنعت مرغداری هستند که در بخش های مختلف حضور دارند و سود اصلی را نیز آنان می برند و در واقع به هزینه تولید کنندگان و مصرف کنندگان، ثروتمند می شوند. پرداختن به تمامی نقش واسطه ها در صنعت مرغداری گوشتی خود بحث بسیار مفصلی است و من در این جا به موارد مهم از جمله نقش آنان در قسمت تهیه و تامین نهاده ها وخدمات مورد نیاز تولید پرداخته ام.

1- مشکل تامین نهاده ها و خدمات مورد نیاز

1-1- کمبود و افزایش قیمت نهاده ها و خدمات مورد نیاز

1-1-1- کمبود و گرانی شدید خوراک: رییس جامعه دامپزشکان و فعال صنعت مرغداری(در اسفند 1390) از کمبود شدید موجودی نهاده‌های دامی و افزایش شدید قیمت در کشور خبر داد و گفت: عدم وجود نهاده‌های دامی از یک سو و افزایش قابل ملاحظه قیمت آن از سوی دیگر، فعالیت واحدهای تولیدی را به شدت تحت الشعاع قرار داده است. در حال حاضر میانگین قیمت نهاده های دامی برای طیور به بیش از 70 درصد افزایش یافته و قیمت برخی محصولات از جمله سویا در بازار بیش از 100 درصد رشد داشته است. این در حالی است که به شدت با کمبود و عدم موجودی این محصولات در بازار رو به رو هستیم و تامین خوراک برای تولیدکنندگان بسیار مشکل شده است. مسئولان نسبت به تامین نیاز نهاده های تولید مورد نیاز واحد‌ها پاسخگو نیستند….11

عدم واردات برخی نهاده های مورد نیاز مانند ذرت و سویا به مقدار لازم، سبب کمبود و افزایش شدید قیمت نهاده های مزبور در داخل کشور شد که این امر به نوبه خود موجب افزایش افسارگسیخته قیمت گوشت مرغ نیز گردید.12

1-2-1- افزایش قیمت سوخت

 سهم مرغداری ها در مصرف سوخت بسیار بالا است . به طوری که برابر آمار موجود، 40 درصد از مصرف بخش کشاورزی و حدود 2/5(پنج و دو دهم) درصد از کل مصرف سالانه کشور، سهم مرغداری ها بوده است . به گفته  دبیر انجمن صنفی پرورش دهندگان مرغ گوشتی ایران ، مصرف سوخت مرغداری ها در کشور سالانه 3 میلیارد لیتر است که عمده آن گازوییل است.

نیاز مرغداری ها به سوخت، فقط نیازهای مستقیم آن ها از جمله مصارف گرمایی واحدها را در بر نمی گیرد، بلکه سایر بخش های مرتبط مانند حمل و نقل که جا به جایی کالاهای مورد نیاز مرغداری ها همچون جوجه یک روزه و دان را بر عهده دارند را نیز شامل می شود. افزایش قیمت سوخت به صورت مستقیم و غیر مستقیم باعث افزایش قیمت تمام شده کالاها و خدمات مورد نیاز مرغداری ها می شود و در نتیجه قیمت تمام شده گوشت مرغ افزایش می یابد.

دبیر انجمن مرغ گوشتی كشور(در آذر ماه 1389) از افزایش قیمت گوشت تولید شده در واحدهای مرغداری در پی افزایش شدید قیمت سوخت خبرداد و گفته بود: با افزایش هزینه سوخت واحدهای مرغ ‌داری، قیمت هر كیلوگرم مرغ 120 تومان افزایش یافت. با آزاد‌سازی قیمت سوخت واحدهای مرغداری كه تاكنون با هزینه بسیار پایین سوخت وارداتی را می‌خریدند در حال حاضر ناچار هستند كه سوخت خود را با قیمت تعیین شده كه همان 150 تومان در هر لیتر است، خریداری كنند. صنعت مرغ كشور در حال حاضر در وضعیت بحرانی به سر می‌برد و درصورت عدم اجرای صحیح هدفمند كردن یارانه‌ها این صنعت به طور كامل به ورطه نابودی كشیده خواهد شد. متاسفانه از هم گسیختگی برنامه‌ریزی متولیان این صنعت باعث شده كه نه تنها این صنعت دچار آشفتگی شده بلكه روز به روز از تعداد تولید‌كنندگان آن كاسته می‌شود.13

1-1-3- گرانی قیمت جوجه یک روزه

مدیرعامل اتحادیه مرغداران بوشهر در خرداد 1390 گفت : «افزایش بی رویه قیمت جوجه یک روزه مشکلات زیادی را برای مرغداران ایجاد کرده، قیمت جوجه یک روزه در حال حاضر 1240 تومان است که قبلا 400 تومان خریداری می شد. بالا بودن قیمت جوجه یک روزه علاوه بر افزایش قیمت تمام شده، باعث طولانی شدن دوره تولید و همچنین افزایش چربی در مرغ های تولیدی شده و بازارپسندی آن کمتر می شود.»14

مسایل و مشکلات تهیه جوجه یک روزه متعدد است و فقط به یک منطقه محدود نمی شود. دستگاه های مسئول مربوطه نیز اقدام مثبتی در راستای رفع مشکلات انجام نمی دهند.15

1-1-4- کمبود واکسن:دبیر انجمن صنفی مرغداران استان اصفهان(در فروردین 1391) گفت: ایران در حال حاضر با کمبود واکسن مورد نیاز مرغداری ها رو به رو است و این موضوع آینده این صنعت را با ابهام مواجه کرده است.16

 

1-2-انحصار در نهاده های تولید

1-2-1- انحصار در تامین نژاد مرغ گوشتی

 دبير انجمن مرغداران گوشتی(در مهر ماه 1388) گفت: بيش از 70 درصد بازار اجداد در صنعت مرغداری، در اختيار يک نژاد خاص است كه اين روند مغاير منافع ملی است. اگر اين روند را ادامه دهيم، نژادهایی كه از خارج وارد می شوند می توانند تعيين كننده وضعيت صنعت باشند در واقع نژاد غالبی كه در كشور فعالیت می کند اگر دچار مشكل شود، به اقتصاد كشور خسارات جبران ناپذير وارد خواهد شد. به عنوان مثال اگر در صفات نژاد غالب تغيير ايجاد شود و برای افزايش واحد وزن مرغ، مصرف دان در اين نژاد فقط 100 گرم افزايش يابد هزينه ای حدود 5 ميليارد به صنعت مرغداری تحمیل خواهد شد.

افزايش ضريب تبدیل عاملی برای افزايش قيمت تمام شده محصول است. تغييرات قيمت به طور حتم بر سلامت رواني جامعه تاثير گذار خواهد بود، در چنين شرايط دولت ناگزير است، با استفاده از منابع ملی بسیاری از هزينه ها از جمله هزینه های درمانی و مصرف دان اضافی طیور را تامين كند.
نژادهای موجود در كشور «هوبارد»، «آربراكرز» و «لوهمن» می باشند. متاسفانه نژاد آرين به دليل شرايط خاص پيش آمده نمی تواند رقیب مناسبی برای دو نژاد اصلی موجود در بازار باشد. در مقطعی از زمان، نژاد آرين كه محصول فعاليت مجموعه لاين بابلكنار بود، به صورت انحصاری بازار را در اختيار گرفت اما به دليل عدم پشتیبانی مناسب و توان رقابتی، به منظور بهبود عملكرد لاين، نژادهای رقیب وارد بازار شدند.

ايجاد لاين شرايط خاصی را می طلبد. حفاظت از ذخاير ژنتيكی و حفظ و حراست از صفات برجسته، راهبردها و نيروهای خاصی از نظر تغذيه و مديريت را نياز دارد. متخصصين بايد به روز باشند و با ساير نژادها در ارتباط باشند.
در نژاد آرين آن گونه كه بايد به صفات مورد نظر بازار توجه نشد، در نتيجه به دليل كاهش کیفیت و توان رقابتی، از صنعت طيور كشور حذف شد. اگر نژاد آرين تلاش كند تا با تكيه بر كيفيت، نه حمایت های دولتی خود را به بازار تحميل كند، پس از ورود صفات جديد، حداقل 2 سال زمان نياز دارد تا وارد گردونه رقابتی شود.17

اجبار به استفاده از نژاد «آرین»: در اواخر دهه 1370، ضمن آن که مقام های وقت وزارت جهاد سازندگی مرغداران را به استفاده از نژاد آرین مجبور می نمودند و در ورود نژادهای جدید برای بخش خصوصی محدودیت ایجاد می نمودند، بخش دولتی و شبه دولتی نژادهای جدیدی را وارد کردند.18

1-2-2- انحصار در تامین خوراک طیور

دبیر انجمن صنفی مرغداران استان اصفهان(در تیر ماه 1390) گفت: در حال حاضر حدود 90 درصد ازنهاده های (سویا، ذرت، ویتامین‌‌ها) مرغداری ها از خارج کشور تامین می شود. هم اکنون قیمت ذرت در بندر 510 و سویا 520 تومان است که این رقم با احتساب 35 تا 40 تومان کرایه حمل و نقل در اختیار مرغداران استان قرار می گیرد. اکنون قیمت‌ محصولات مصرفی مرغداری ها(ذرت و سویا) به نسبت اعلام مرغ زنده توسط وزارت جهاد کشاورزی طی یک ماه گذشته با نرخ 2380 تومان به صرفه نیست و این محصولات حدود 20 درصد افزایش قیمت داشته است. شرکت پشتیبانی امور دام کشور قبل از افزایش قیمت دلار، نرخ ذرت را 410 و سویا را 520 تومان اعلام کرده بود، به محض افزایش قیمت دلار، پشتیبانی کشور [شرکت پشتیبانی امور دام کشور] از توزیع محصولات فوق با این قیمت ها جلوگیری کرد و دو روز بعد، سویا و ذرت را به ترتیب 580 و 550 تومان در اختیار مرغداران قرار داد.19

بازار يک و نيم ميليارد دلاری خوراک دام و طیور در انحصار دلالان: طبق اظهارنظر مديران صنعت دام و طيور، در حال حاضر سالانه حدود یک ميليارد دلار ذرت دانه ای برای خوراک مرغ و دام سنگين و حدود نيم ميليارد دلار هم جو، كنجاله سويا، دانه روغنی سويا و كلزا وارد كشور می شود.

دبير انجمن صنفی پرورش دهندگان مرغ گوشتی ايران(در آبان ماه 1385) در این خصوص گفت: كل نياز خوراک صنعت طيور كشور سالانه بين 6 تا 5/6[شش و نیم] ميليون تن است كه 3 تا 3/3 ميليون تن از محل توليد داخلی و بقيه از طريق واردات تأمين می شود. در حال حاضر 40 تا 45 درصد ذرت مصرفی كشور از خارج وارد می شود، در سويا هم 20 درصد از توليد داخلی و 80 درصد از خارج كشور تأمين می شود.

واردات یکباره و توزیع تدریجی: واردات ذرت در يک فصل و نگهداری آن برای توزيع در وقت مناسب از يک سو، نبود انبارهای کافی برای نگهداری اصولی ذرت از سوی ديگر باعث شده است كه گاهی ذرت ها از كيفيت بيفتند و حتی ذرت های چسبيده به هم در اندازه های 20 کیلوگرمی هم در انبار ذرت پيدا شوند. افت کیفی ذرت موجب پیدایش انواع قارچ و کپک در خوراک طیور می شود. طبق گفته دامپزشكان، مصرف خوراک کپک زده باعث باقی ماندن آثار کپک ها و آفلاتوكسين ها بر بافت بدن مرغ می شود كه در نهايت منجر به افزايش مصرف آنتی بیوتیک ها و باقی مانده داروها در محصول می شود. مصرف آنتی بیوتیک ها در مرغ علاوه بر صرف هزینه های سنگین برای مرغدار، باعث باقی ماندن آثار آنتی بیوتیک بر گوشت مرغ می شود كه در نهايت سلامت مصرف كننده را با ابتلا به انواع سرطان ها به خطر می اندازد.

برخی دلالان كه تعداد آنها بنابر اظهار مسئولان اين صنعت، از عدد انگشتان یک دست هم تجاوز نمی کند، واسطه های خوراک دام و طيور هستند. واردات انحصاری خوراک دام و طيور باعث می شود كه كنترل بازار مزبور در عمل در اختيار چند نفر دلال و وارد كننده و احتكار كننده خوراک دام و طيور باشد.20

واردکننده انحصاری خوراک‌ دام و طیور: حاج جواد مدلل تنها وارد كننده خوراک دام و طیور به کشور است.21

کارخانه سیمان سامان غرب، مجتمع کشت و صنعت ماهیدشت کرمانشاه(تولید کننده روغن نباتی نازگل)، شرکت آب آشامیدنی دالاهو و مجتمع کارخانجات روغن نباتی کشت و صنعت شمال از شرکت ها و کارخانه های حاج جواد مدلل می باشند.

نام این شخص در ارتباط با پرونده های مختلف مفاسد اقتصادی به میان آمده است.22&23&24

2– قیمت نامناسب فروش(متناسب نبودن قیمت تمام شده با قیمت فروش مرغ)

دبیر انجمن صنفی مرغداران استان اصفهان(در تیر ماه 1390) گفت: در حال حاضر، قیمت کمتر از 2600 تومان مرغ زنده هیچ سودی برای تولیدکننده ندارد. نهاده ها و اعلام قیمت 2080 تومان برای هر کیلوگرم مرغ زنده توسط وزارت بازرگانی، شرایطی به ‏وجود آورده که نرخ مرغ زنده باید بالاتر از 2600 تومان باشد. قبل از گرانی دلار، تشکل ها قیمت تمام شده مرغ زنده را 2600 تومان تعیین کرده بودند که با برگزاری جلسات در وزارتخانه، تصمیماتی گرفته شد و در نهایت وزارت جهاد کشاورزی بهای آن را 2380 تومان اعلام کرد. تعیین قیمت 2380 تومانی مرغ زنده قبل از گرانی دلار بود و در حال حاضر نرخ آن بین وزارتخانه بازرگانی و جهاد کشاورزی 300 تومان اختلاف قیمت دارد. طی یک ماه گذشته تشکل ها با احتساب 10 درصد سود، قیمت مرغ زنده را 2600 تومان پیش‌بینی کرده بودند اما در وزارتخانه[وزارت جهاد کشاورزی] نرخ کف آن 2380 تومان اعلام شد اما به تازگی وزارت بازرگانی بهای مرغ زنده را 2080 تومان بیان کرده است.19

طبعا پرورش مرغ گوشتی به عنوان یک فعالیت اقتصادی می بایست سود دهی معقولی برای تولیدکنندگان دربر داشته باشد و از سویی قیمت در سطحی باشد که جمعیت هرچه بیشتری از مصرف کنندگان توانایی تهیه این کالا را داشته باشند. در واقع حکومت می بایست با حمایت از بخش تولید، به کاهش هزینه تولید(و نیز افزایش کیفیت محصول) کمک کند و با حذف واسطه ها، محصول را با قیمت مناسب به دست مصرف کننده برساند که در چنین وضعیتی، تولیدکننده و مصرف کننده، هردو سود می بردند اما در حکومت جمهوری اسلامی که منافع مردم جایگاهی ندارد، چنین انتظاری بیهوده است. 

3- بیماری ها و تلفات

بالا بودن ميانگين تلفات

میانگین نرخ تلفات مرغ در کشورهای جهان 4 تا 5/4(چهار و نیم) درصد است، ولی در ايران اين رقم براساس آمار رسمی 9(نه) درصد  است.25 البته دست اندرکاران صنعت مرغداری، رقم تلفات را بیش از این می دانند.

بیماری های مختلفی باعث بروز تلفات و ایراد خسارت در واحدهای پرورش می گردد. از جمله بیماری-ویروسی- آنفلوآنزا که خسارات سنگینی به بار می آورد. به گفته سرپرست اداره دامپزشکی شهرستان نور(در بهمن 1390): «بیشترین شیوع بیماری های دامی و طیور با شروع فصل سرما آغاز می‌شود که شایع ترین آن آنفلوآنزای فوق حاد است که بیماری مهلک و مشترک بین انسان و دام محسوب می‌شود. این بیماری در گله های طیور صنعتی کمپلکس تنفسی ایجاد  می کند و موجب تلفات سنگین می شود. از سال 1388 تاکنون در کشور  این بیماری در طیور شیوع پیدا کرده و هر ساله رو به افزایش است. در سال 1388 حدود 44 مورد، در سال 1389 حدود 60 مورد و امسال نیز 100 مورد معدوم سازی طیور در سطح استان داشتیم که چهار مورد مربوط به شهرستان نور با معدوم کردن 600 هزار قطعه طیور همراه بوده است.»26

آن چه بیان شد فقط مربوط به یک حوزه است و مشکل تلفات طیور در اثر بروز بیماری ها در سایر مناطق کشور نیز وجود دارد. ضمن آن که مشکل تهیه واکسن و دارو نیز وجود دارد. بخش عمده ای از واکسن های طیور وارداتی است و افزایش بهای ارز باعث افزایش قیمت داروها شده است. اقدامات و فعالیت های باندهای مافیایی حوزه داروهای طیور را نیز باید در نظر گرفت که بر وخامت اوضاع می افزاید. باندهایی که در بخش دولتی و خصوصی وابسته به حکومت وجود دارند و سودهای کلانی، به ویژه در شرایط آشفته و بحرانی به دست می آورند.

تاثیر سیاست ها و برنامه های دولت در بالا رفتن میزان بروز بیماری ها و تلفات بسیار است. از جمله طی مشکلاتی که در اثر نا به سامانی در تهیه و توزیع نهاده های مورد نیاز جیره غذایی طیور(از سوی دولت) بروز نموده است، تعادل در جیره های غذایی طیور به هم خورده است که رشد مرغ ها را دچار اختلال کرده است و زمان نگهداری مرغ را افزایش داده است. افزایش مدت زمان نگاهداری مرغ با افزایش خطر ابتلا به بیماری ها همراه است که مراقبت های لازم را افزایش داده و به بالا رفتن هزینه تولید انجامیده است.

4- کمبود نقدینگی

رییس اتحادیه سراسری صنعت مرغداری کشور در گفتگویی(در آذر 1390)، اصلی ترین چالش این صنعت را کمبود نقدینگی شدید و افزایش هزینه های جاری تولیدکنندگان عنوان نمود و گفت: «برای برون رفت از این چالش باید امور اجرایی و برنامه ریزی تمام امور تولید به تولیدکنندگان این بخش واگذار شود و فقط نظارت و ارایه برنامه های کلان از طرف متولیان امور دولتی صورت پذیرد. با توجه به این که 70 درصد از محصولات مورد نیاز این صنعت برای تولید از طریق واردات تامین می شود، باید سیاست های باثباتی را برای این بخش اتخاذ کرد تا نقدینگی آن به طرز صحیحی در اختیار واحدهای تولیدی و تشکل های این بخش قرار گیرد که در این صورت قیمت تمام شده تولید اصلاح و سپس کاهش می یابد و منابع مالی نیز به سهولت به این بخش تزریق می شود.27

5- نبود حمایت دولت و بانک ها
دبير انجمن توليدكنندگان جوجه يكروزه(در سال 1385) گفت: در اواخر سال گذشته براساس مصوبه های هيات دولت تکالیفی در راستای حمایت از صنعت مرغداری بر عهده بانک ها، وزارت بازرگانی، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نيرو و سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور گذاشته شد كه متاسفانه تا امروز اين تکالیف اجرایی نشده است كه دليل اصلی در كاهش توليد همين موارد است. در سال گذشته مقرر بود بدهی مرغداران به بانک ها تا دو سال به تعويق افتد و علاوه بر تامین نقدینگی از ميزان هزینه های تحمیلی دولت به مرغداران كاسته شود ، به طوری كه 25 درصد تعرفه واردات كنجاله سويا لغو و تعرفه برق از تجاری به کشاورزی تغيير كند كه هيچ كدام از اين موارد تاکنون اجرایی نشده است. استفاده از ابزارهای حکومتی عامل اصلی در ورود فشار بر مرغداران است. به دليل عدم اعمال حمايت از صنعت مرغداری و فشارهایی كه از نظر اقتصادی بر آنان تحميل شد ، به تدريج مرغداران از توليد خارج شدند.28

قابل ذکر است که به طور کلی شبکه بانکی بنا به ماهیت خود، در پی کسب سود و مکنده پول است و اعتنایی به مسایل و مشکلات فعالیت های اقتصادی ندارد. این امر در باره وضعیت بخش کشاورزی دشوارتر نیز می گردد، زیرا میزان ریسک در این بخش به نسبت بالا است و با توجه به مسایل و مشکلاتی که به آن تحمیل می گردد، عموما سوددهی مناسبی نیز ندارد، از این رو بانک ها- به غیر از بانک کشاورزی که بانک تخصصی این حوزه است و البته عملکرد آن نیز بیشتر شامل پرداخت وام های خرد با زمان های سررسید کوتاه می شود و همچنین اغلب در خدمت مشتریان خاص و بانفوذ و توانمند می باشد- تا حد امکان از پرداخت تسهیلات موردنیاز این بخش طفره می روند. فساد شدیدی که در شبکه مالی و اعتباری کشور در طول دوره حکومت جمهوری اسلامی وجود داشته است و پیوسته بر آن افزوده گردیده است، مشکل کمبود نقدینگی مورد نیاز بخش کشاورزی و از جمله صنعت مرغداری را تشدید نموده است.

6- کمبود سردخانه نگاهداری گوشت مرغ

دبير انجمن صنفی پرورش دهندگان مرغ گوشتی(در 20 اسفند 1387) گفت: «سردخانه های كشور ظرفيت پذيرش گوشت مرغ مازاد را ندارند.توليد گوشت مرغ در كشور به اندازه ای مازاد بر نياز بازار است كه در استان‌ها با كمبود سردخانه برای ذخيره‌سازی مرغ مازاد مواجه هستيم و هم اکنون استان های فارس و اصفهان مجبورند به خاطر مازاد توليد، علاوه بر سردخانه ها، ساير انبارها را به ذخیره سازی مرغ اختصاص دهند. در تعطيلات شب عید تقاضای مردم افزايش پيدا می کند، اما مراکز سنتی عرضه گوشت مرغ توان افزايش ظرفيت نگهداری بين 10 تا 15 درصد بيشتر از مواقع ديگر سال ندارند، لذا با افزايش تقاضا روبرو می شوند. از 10 روز پيش انبارهای سردخانه دار در شهرستان ها گنجايش توليد گوشت مازاد مرغ را نداشتند.»29

7- فزونی گرفتن تولید نسبت به مصرف(به دلیل کاهش قدرت خرید جامعه)

بهای انواع گوشت در دوره حکومت جمهوری اسلامی بسیار گران و تهیه آن به اندازه نیاز، از توان اغلب خانواده ها خارج بوده است و در پی هر موج افزایش قیمت، بخشی از مردم از قافله مصرف کنندگان گوشت جا مانده اند. در گروه گوشت، گوشت مرغ جایگاه خاصی در تغذیه خانوارهای ایرانی داشته است. در واقع در پی افزایش قیمت گوشت قرمز- که شدت آن نسبت به گوشت مرغ بیشتر بوده است- میزان مصرف گوشت مرغ نیز تا حدودی افزایش داشته است زیرا بخشی از جامعه- که قادر به پرداخت هزینه مربوطه بودند- به جای گوشت قرمز، گوشت مرغ را در سبد غذایی خود می گنجاندند.

قیمت گوشت مرغ در سالیان اخیر از افزایش چشمگیری برخوردار بود و به ویژه پس از اجرای طرح موسوم به«هدفمند کردن یارانه ها» و افزایش هزینه تولید، سیر صعودی افسارگسیخته ای را تجربه کرد. در نتیجه، بخشی از مصرف کنندگان که به سختی این ماده غذایی را در سبد غذایی خود حفظ نموده بودند، از شمار مصرف کنندگان آن خارج شدند و برخی نیز مصرف گوشت مرغ را کاهش دادند. در اثر این رخداد، با وجود تعطیلی تعداد زیادی از واحدهای مرغداری و عدم فعالیت صنعت پرورش مرغ گوشتی کشور با تمام ظرفیت خود، میزان گوشت مرغ تولیدی مرغداران کشور بیش از میزان تقاضا گردید. تولید کنندگان که شرایط را این گونه دیدند، با آگاهی از کاهش ممتد توان خرید اکثریت جامعه و کاهش مستمر مصرف سرانه، از دولت خواستند شرایطی فراهم آورد تا با انجام صادرات، مشکل مازاد تولید مرغ برطرف گردد. رییس اتحادیه مرغداران گوشتی تهران در این باره گفته بود: «تا زمانی که صادرات مرغ از کشور آغاز نشود، مشکل مازاد تولید مرغ همچنان به قوت خود باقی خواهد ماند و دولت باید با خرید مرغ از تولیدکنندگان مازاد تولید را از بازار جمع آوری کند.»2

وضعیت صنعت مرغداری کشور از دیدگاه یک مرغدار

رییس شورای نظام دامپزشکی استان آذربایجان شرقی(در آذر ماه 1390) ضمن هشدار در باره مصرف بی رویه و خودسرانه آنتی بیوتیک ها در صنعت دام و طیور، گفته بود: «دوره پرورش طیور در استان باید کاهش پیدا کند و به سن 42 روز برسد.»، در بخش نظرات ارسالی در پایین آن نوشته، یک مرغدار جمله ای نوشته بود که به واقع جان کلام است. او نوشته بود: «در مورد طرح 42 روزه بنده هم کامل موافق هستم ولی در صنعت مرغداری نه تولیدکننده و نه شما نمی توانیم نظر دهیم، اجازه ما دست مافیایی به نام واسطه ها است30

وضعیت اشتغال در مرغداری های پرورش مرغ گوشتی

تعداد و میزان دستمزد شاغلین: برابر آمار مرکز آمار ایران، تعداد کارکنان شاغل در مرغداری های پرورش مرغ گوشتی در سال 1389، 52449 نفر بوده است که از این تعداد 35990 نفر شاغلان با مزد و حقوق و 16459 نفر را شاغلان بدون مزد و حقوق تشکیل می داده است. همچنین بین شاغلان با مزد و حقوق 35595 نفر کارکن مرد و 406 نفر کارکن زن بوده است. میزان مزد و حقوق و سایر پرداختی های کارکنان با مزد و حقوق، در مرغداری های مذکور نیز، طی سال 1389، 1642 میلیارد ریال بوده است.7

نکته قابل ذکر در مورد وضعیت دستمزد کارکنان مرغداری ها این است که شاغلان مزدبگیر خود به کارگر ساده، تکنیسین، کارشناس و مدیر تقسیم می شوند که هر کدام سطح دریافت های خود را دارند و نمی توان از مبالغ موجود در آمار ارایه شده در بالا، رقم میانگین دستمزد برای کل شاغلین استخراج نمود. کارگران اغلب دستمزدهای پایینی دریافت می کنند.همچنین باید یادآوری نمایم که کارشناس و مدیر در همه واحدهای مرغداری به کارگرفته نمی شوند واین امر اغلب شامل واحدهای بزرگ می گردد.

استثمار نیروی کار: در بخش عمده ای از سال های پس از انقلاب 57، تعداد زیادی از کارگران مرغداری ها را اتباع خارجی(مهاجران افغان) تشکیل می داده اند. از دلایل حضور پررنگ کارگران افغانی در این بخش، می توان عوامل زیر را برشمرد:

1- ارزان بودن نیروی کار آنان نسبت به کارگران ایرانی، زیرا کارگران افغان نسبت به همتایان ایرانی خود هم ساعات بیشتری کار می کردند(بیشتر از زمان تعیین شده در قانون کار جمهوری اسلامی) و هم دستمزد کمتری دریافت می نمودند.

2- اطاعت بی چون و چرا از کارفرما و انجام کارهای مختلف در مرغداری.

3- سازش با شرایط بسیار سخت و نامناسب و امکانات اندک(به علت نیاز).  

مسایل و مشکلات مهم کارگران

1- بیکاری

2- تاخیر در دریافت حقوق

3- برخوردار نبودن از پوشش بیمه ای

4- نابه سامانی وضعیت شغلی

1- بیکاری:

بیکاری از جمله مشکلات کارگران مرغداری ها(گوشتی و تخمگذار) است که به دلایل مختلف روی داده و می دهد. دبیر اجرایی خانه کارگر استان قزوین- در اواسط اسفند 1389- گفت: «در هفته های اخیر بیش از هزار کارگر در نتیجه انتشار یک بیماری خاص در بیش از 10 مرغداری، شغل خود را از دست داده اند… پیش بینی می شود بازگشایی دوباره این واحدهای تولیدی حداقل 4(چهار) ماه زمان ببرد. کارگران ثابت این واحدهای تولیدی دارای سابقه طولانی در انجام کارهای سخت و زیان آور هستند و از ترس محروم شدن از مزایای بازنشستگی پیش از موعد، حاضر به استفاده از مزایای بیمه بیکاری نیستند.»31

بیکاری کارگران مرغداری ها به دلایل مختلف همچون بروز مشکل در کیفیت دان مرغ، مشکلات ناشی از اجرای طرح هدفمندی یارانه ها، و تغییر مدیریت، رخ داده است32&33&34 و بحران همچنان ادامه دارد.

رییس اتحادیه مرغداران گوشتی کشور در فروردین 1391 گفت: «در صورت تداوم بحران در صنعت مرغداری، اشتغال موجود در این بخش از بین خواهد رفت. تاثیر بحران در واحدهای تولیدی بالطبع متوجه نیروی کار فعال در این واحدها خواهد شد و اشتغال موجود در این بخش را تهدید می کند.»35

2- تاخیر در دریافت حقوق:

موارد متعددی از عدم پرداخت حقوق کارگران مرغداری ها(گوشتی و تخمگذار) گزارش شده است. از جمله در تیر ماه سال 1384 گزارش گردید که تا آن تاریخ، کارگران شرکت مرغداری جلالی قزوین به مدت 6 ماه است حقوقی دریافت نکرده اند و عدم پرداخت دستمزدهای معوقه، اعتراض 100 کارگر این شرکت را برانگیخته است.36 موارد دیگری در باره به تعویق افتادن پرداخت حقوق به کارگران مرغداری ها وجود داشته و دارد. از جمله در مرغداری هایی که از بخش دولتی به بخش خصوصی واگذار گردیده است.37

3- برخوردار نبودن از پوشش بیمه ای:

بیمه ننمودن برخی کارگران مرغداری ها توسط کارفرمایان، امری است که در بسیاری از نقاط کشور وجود داشته و دارد. از جمله در استان لرستان(در سال 1388)، مسئولین دولتی مربوطه، خود به بیمه نشدن کارگران مرغداری ها توسط کارفرمایان اشاره نموده اند38

4- نابه سامانی وضعیت شغلی:

وضعیت استخدام کارگران، اغلب نامشخص و یکطرفه(به سود کارفرما) می باشد. از جمله در گزارشی از شرکت «سپید ماکیان» رشت، که در مهر ماه سال 1387 منتشر گردیده است، به وضعیت دشوار کارگران این شرکت- که به فعالیت کشتارگاهی می پردازد- همچون ساعات کار طولانی، دستمزد اندک، قراردادهای موقت و … پرداخته شده است.1

مصرف گوشت مرغ

توزیع جغرافیایی مصرف

استان تهران دارای بیشترین مصرف گوشت مرغ در کشور است. بعد از استان تهران استان های مازندران، فارس و اصفهان، دارای بالاترین مصرف گوشت مرغ در کشور هستند. استان های سمنان و ایلام دارای کمترین مصرف گوشت مرغ در کشور هستند.25

مصرف سرانه گوشت مرغ(از محل تولید و واردات)

در باره مصرف سرانه گوشت مرغ در کشور پس از انقلاب 57، آمارسازی های زیادی انجام شده است. به ویژه آمارهایی که حدودا از نیمه دهه 1370(پس از اجرای طرح آزادسازی در صنعت طیور) به این سو ارایه شده است، قابل استناد نیستند، زیرا حکومت با بیشتر نشان دادن ارقام سعی داشته و دارد که تصویری غیرواقعی از وضعیت اقتصادی جامعه و قدرت خرید مردم ارایه نماید.  

به هر روی، بر اساس آمار شرکت سهامی پشتیبانی امور دام کشور(در سال 1381)، مصرف سرانه گوشت مرغ در کشور در فاصله سال های 1357 تا 1381، بیش از 180 درصد رشد داشته است و از 1/5[پنج ممیز یک دهم] کیلوگرم به 7/13[سیزده ممیز هفت دهم] کیلوگرم رسید.39

مصرف سرانه گوشت مرغ در سال 1382 مقدار 6/16[شانزده ممیز شش دهم] کیلوگرم، در سال 1383 مقدار 28/17[هفده ممیز بیست و هشت صدم] کیلوگرم، در سال 1384 مقدار 06/18[هجده ممیز شش صدم] کیلوگرم، در سال 1385 مقدار 30/19[نوزده ممیز سی صدم] کیلوگرم و در سال 1386 مقدار 21 کیلوگرم عنوان شده است.40

تناقض آمارهای حکومتی با واقعیت های موجود در باره مصرف گوشت مرغ

اگرچه در نتیجه گرانی وحشتناک گوشت قرمز، مصرف گوشت مرغ تا حدودی افزایش داشت و این امر کاملا منطقی به نظر می رسد اما هرگز آن گونه نبوده و نیست که اکثریت جامعه به گوشت مرغ دسترسی داشته و بتوانند آن را در سبد غذایی خود بگنجانند. مصرف سرانه نیز ، به هیچ وجه در حدی که رژیم جمهوری اسلامی اعلام می کند نیست، به ویژه در سال های اخیر که گوشت مرغ افزایش قیمت شدیدی را تجربه نموده است. به عقیده کارشناسان مستقل و برخی دست اندرکاران صنعت مرغداری، آمارهای رژیم در مورد مصرف سرانه گوشت مرغ- که آن را حتی بالاتر از میانگین مصرف سرانه جهانی عنوان می نماید- معتبر نیست. از جمله مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی ایران در شهریور 1388، با غیر اصولی بیان کردن میزان 22 کیلوگرم مصرف سالانه گوشت مرغ در کشور، خواستار بازنگری در مقدار اعلام شده مصرف سرانه گوشت مرغ در کشور شده و گفته بود: «… با وجود قیمت هر کیلوگرم 1340 تومان مرغ زنده قبل از کشتار مرغ و به طور طبیعی افزایش قیمت بعد از کشتار مرغ، کاهشی در خرید این محصول نسبت به سال های قبل نشان داده شده است. با وجود این که تولیدکنندگان با افزایش قیمت نهاده های دامی در سال های اخیر و تهیه آن از خارج کشور و نیز با وجود شرایط اقتصادی و کمبود نقدینگی، تمام ضرر و زیان تولید را به سمت خود هدایت کرده اند، باز شاهد کاهش تقاضای گوشت مرغ در این سال ها بوده اند.»41

وضعیت بازار گوشت مرغ

در یک نگاه کلی، نظام بازار گوشت مرغ نتوانسته وظایف یک بازار کارآمد را به خوبی انجام دهد. علیرغم نرخ بازده مناسب سرمایه در صنایع مرتبط با تولید گوشت مرغ، به دلیل نوسان زیاد و غیرمنتظره قیمت فرآورده های تولیدی، تولید و بازاررسانی در این بخش همواره با ریسک بالایی همراه بوده است. نوسانات قیمت گوشت مرغ، علایم قیمتی را منحرف ساخته و موجب عدم تحقق اهداف مورد نظر در تولید و نیز ایجاد عدم تعادل در بازار در مقاطعی از سال می شود. عدم توازن عرضه و تقاضا نیز موجب تغییرات قیمتی شده و نوسانات قیمت نیز به نوبه خود عرضه و تقاضا را متاثر می سازد.

بر اساس نتایج حاصل از تحقیق، عامل اصلی نوسانات قیمت گوشت مرغ را باید در بازارهای عمده فروشی جستجو نمود و در سیاست های مورد نظر در زمینه کاهش نوسانات قیمتی، کارکرد این بازارها را بیشتر مد نظر قرار داد.39

سیستم توزیع: بعد از پیروزی انقلاب، توزیع فرآورده های صنعت طیور در گروه کالاهای یارانه ای قرار گرفت و دسترسی خانواده ها به این فرآورده ها، عمدتا در برابر ارایه کالا برگ[کوپن] انجام می گرفت. دولت در سطح وسیعی در امور مختلف این محصول مانند بازرگانی، تهیه و توزیع نهاده ها و بازار این محصول دخالت کرد و سیستم گسترده ای را  در این ارتباط شکل داد.

در سال های اولیه پس از انقلاب، نحوه دسترسی خانوارها به این فرآورده ها، نظام جدیدی را از الگوی مصرف در میان خانوارهای مناطق شهری نهادینه کرد و مصرف فرآورده های صنعت طیور به عنوان منابع ارزان قیمت تامین پروتئین در سبد کالایی خانوارها تثبیت شد و مداخله دولت در فرآیند تولید، مصرف، بازاریابی و تجارت محصول و نهاده های آن استمرار یافت. به طور کلی واحدهای تولیدی در برابر دریافت میزان مشخصی نهاده تولید به قیمت مشخص، ملزم به تحویل میزان معینی گوشت یا تخم مرغ به دولت بودند. در سال 1375، سیاست آزادسازی گوشت مرغ و تخم مرغ به تصویب شورای اقتصاد رسید که بر اساس آن ارز موردنیاز این صنعت از ارز دولتی به ارز رقابتی و شناور تبدیل شد و این وضعیت تا سال 1377 ادامه یافت. با اجرای طرح آزادسازی صنعت طیور، قیمت تمام شده محصول به شدت افزایش یافت. در برنامه سوم توسعه نیز بخش خصوصی در برخی امور بازرگانی و بازار نهاده های این صنعت، نقشی برعهده گرفت.

به طور کلی، آزادسازی و افزایش نرخ ارز پیامدهای منفی متعددی به همراه داشت که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:

1- نیاز به نقدینگی بالا برای تولید

2- افزایش قیمت محصول و فشار بر مصرف کننده

3- افزایش قیمت محصول جانشین

4- کاهش سطح مصرف42

در باره شناور شدن و افزایش نرخ ارز و حذف سوبسيدها و آزادسازی قیمت ها، باید اشاره نمود که استقراض خارجی برای حکومت جمهوری اسلامی تعهداتی را به همراه آورده بود و برنامه های پنج ساله اقتصادی اول و دوم كابينه های رفسنجانی(رییس دولت وقت در حکومت جمهوری اسلامی) بر پايه طرح توسعه و سیاست اقتصادی ديكته شده توسط «صندوق بین المللی پول» تنظيم گردید.43

تحمیل افزایش هزینه به مصرف کنندگان: در یک دوره ده ساله (از 1376 تا 1386) در اثر عواملی همچون عدم هماهنگی بین سیاست های دولت و عملکرد بازار، حضور شبکه گسترده واسطه گری و نبود شبکه کارآمد توزیع و بازاررسانی، مصرف کنندگان به ازای هر کیلوگرم گوشت مرغ، حداقل 7[هفت] درصد بالاتر از قیمت تمام شده آن پرداخته اند، که خود باعث تحمیل بیش از 470 میلیارد ریال افزایش هزینه به مصرف کنندگان شده است.39

مکانیزم انتقال قیمت در بازار مرغ:روی هم رفته، افزایش قیمت مرغ زنده در مرغداری، قیمت های کشتارگاه و خرده فروشی را به همان نسبت افزایش می دهد، اما کاهش قیمت مرغ زنده منجر به کاهش کمتری در قیمت های کشتارگاه و خرده فروشی گوشت مرغ می گردد و در حقیقت عوامل بازاریابی گوشت مرغ- به گونه عمده کشتارگاه ها- از انتقال ناقص کاهش قیمت مرغ زنده به سطوح دیگر بازار، منفعت کسب می کنند.44

سهم واسطه ها در بازار گوشت مرغ: بررسی قیمت های عمده فروشی و خرده فروشی و نرخ رشد آن ها طی سال های 1358 تا 1382، نشان داده است که قیمت های عمده فروشی گوشت مرغ با سرعت و نوسان بیشتری نسبت به قیمت های خرده فروشی این محصول افزایش یافته است. در فاصله سال های مزبور، قیمت های خرده فروشی گوشت مرغ حدود 68 برابر و قیمت های عمده فروشی آن بیش از 130 برابر شده شده است.

یک موضوع قابل توجه، سهم و نقش بخش های واسطه ای در قیمت نهایی گوشت مرغ است. در این راستا چنانچه فاصله قیمت خرده فروشی و عمده فروشی زیاد باشد، می توان نتیجه گرفت که سهم بالایی از قیمت نهایی پرداختی توسط مصرف کننده، نصیب واسطه ها می شود و برعکس. طبق تحقیق، در سال های 1358 تا 1366 تفاوت قیمت خرده فروشی و عمده فروشی گوشت مرغ اندک بوده و پس از آن تا سال 1367 این فاصله اندکی افزایش یافته است اما در سال های 1368 تا 1370 از میزان آن کاسته شده است. میزان افزایش قیمتی خرده فروشی و عمده فروشی بعد از سال 1370 قابل توجه است. پس از آن سال نیز این شکاف قیمتی مرتب در حال افزایش بوده و به عبارت دیگر با آغاز اجرای سیاست های آزادسازی بازار گوشت مرغ، به مرور زمان سهم واسطه ها از قیمت نهایی پرداختی مصرف کنندگان بیشتر شده است.39

حلقه های متعدد واسطه ها میان تولیدکننده و مصرف کننده: مدیرعامل اتحادیه مرغداران تخمگذار استان خراسان شمالی(در خرداد 1390) گفت: «اگر تولیدکنندگان بدانند که تولید آن ها صرفه اقتصادی دارد، محصول آن ها به طور مناسب خریداری می شود و بازگشت سرمایه آن ها با مشکل مواجه نمی شود، با اطمینان بیشتری تولید خواهند کرد اما در حال حاضر سود تولیدکنندگان و مرغداران به جیب دلالان و واسطه ها می رود. از مرغداری تا زمانی که مرغ به دست مصرف کننده برسد 2 تا 3 دست بین دلال ها و واسطه ها می چرخد و همواره آن ها به مرغداران بدهکارند و کاش همین دلالان آدم های سالمی بودند که در این صورت می شد جزو چرخه اقتصادی به حسابشان آورد اما این طور نیست و اکثر آن ها از 20 میلیون تومان و بالاتر به مرغداران بدهکارند.»14

وابستگی صنعت مرغداری به خارج کشور

در بخش تامین نهاده های مورد نیاز برای تولید، با وجود افزایش میزان تولید مرغ، تولید محصولات مورد نیاز برای دان مرغ(ذرت و …) متناسب با آن افزایش نیافته است و در تامین مواد اولیه مورد نیاز، همواره وابستگی به خارج کشور وجود داشته است و به مرور زمان بیشتر نیز گردیده است. به نظر می رسد منافع گروه های واردکننده مواد اولیه و نیز محصول نهایی، همواره مانع از انجام اقدامات اساسی و اصولی در جهت کاهش وابستگی- در تامین مواد مورد نیاز- به خارج از کشور بوده است.

در بخش مصرف نیز، وابستگی به بازارهای جهانی و روابط بین المللی نقش تعیین کننده ای دارد. بازارهای جهانی بر مصرف تاثیر می گذارد. تولیدکنندگان بزرگ تلاش می کنند که هر چه بیشتر سهمی از بازارهای داخلی داشته باشند و تولیدات خود را در سطحی وسیع تر در بازار ایران به فروش برسانند.

در واقع وضعیت موجود در عرصه تولید و مصرف مرغ- و بسیاری کالاهای دیگر- حاصل کارکرد نظام بازار و اقتصاد جهانی و داخلی است که بر مبنای منطق سود فعالیت می کنند و رقابت و همکاری میان آن ها صورت می گیرد. به طور کلی، جدال گاه و بی گاه میان تولیدکنندگان داخلی و خارجی بر سر بخشی از بازار، دعوای میان صاحبان سرمایه است و در واقع برای تامین منافع مردم صورت نمی گیرد بلکه برای حفظ و یا افزایش سهم خود از بازار و افزایش سود است. این نزاع منحصر به محصول نهایی نیست و واردکنندگان مرغ و واردکنندگان مواد اولیه(نهاده ها) نیز با یکدیگر رقابت دارند. از سویی، گاه همکاری نیز در میان آن ها صورت می پذیرد. در واقع، آن چه بی اهمیت است همان منافع مردم است.

مقایسه قیمت داخلی و خارجی گوشت مرغ: مقایسه روند قیمت داخلی و خارجی گوشت مرغ بر اساس نرخ ارز آزاد طی سال های 1370 تا 1383 نشان می دهد که تا سال 1378، قیمت داخلی همواره کمتر از قیمت جهانی بوده و از این سال به بعد، قیمت داخلی بیش از قیمت جهانی شده است.45

آمارهای مربوط به قیمت گوشت مرغ وارداتی نشان می دهد متوسط قیمت هر کیلوگرم گوشت مرغ وارداتی از سال 1371 تا 1388 در حدود یک دلار و 40 سنت بوده است و در سه ماهه اول سال 1389 به مرز دو(2) دلار نزدیک شد. این در حالی است که انجمن تولیدکنندگان مرغ گوشتی قیمت تمام شده هر کیلوگرم گوشت مرغ در کشور را حدود 3 هزار تومان عنوان کرده اند، یعنی چیزی نزدیک به سه(3) دلار، که در مقایسه با قیمت جهانی بسیار بالاست.46

واردات گوشت مرغ

واردات گوشت مرغ در سال 1372 مقدار 48600 تن به ارزش 62779903 دلار، در سال 1376 مقدار 14957 تن به ارزش 20456127 دلار، در سال 1380 صفر، در سال 1386 مقدار 32695 تن به ارزش 54944507 دلار بوده است.47 در سال 1390(در نه ماهه اول سال)، 43 هزار تن گوشت مرغ به ارزش تقریبی 100 میلیون دلار، با مجوز سازمان دامپزشکی وارد و ترخیص شده است.48

واردات تامین کننده منافع باندهای حکومتی

از آن جایی که منافع دست اندرکاران جمهوری اسلامی واردات بی رویه و غیر ضروری کالاها را اقتضا می کند، واردات مرغ که از قبل هم انجام می پذیرفت، همچنان ادامه دارد. رییس هیات مدیره اتحادیه مرغداران شهرستان خوی در این باره گفته است: «در حالی که مرغ تولیدی داخل فروش ندارد، واردات از کشورهایی مانند ترکیه شدت گرفته است که در حکم ضربه مهلکی به تولید کشور است. واردات بی رویه عملا تولید داخل را نابود کرده و حیثیت و آبروی ما تولیدکنندگان در خطر است. موضوع واردات بی رویه و کنترل نشده، هر ایرانی را به یاد دوران قاجار و قراردادها و امتیازات تجاری و گمرکی می اندازد که روس و انگلیس طی معاهدات مختلف از پادشاهان ایران می گرفتند و به واسطه آن ها تعرفه ها و تسهیلات گمرکی را به نفع بهبود تراز تجاری خود تغییر می دادند.»2

عوارض واردات مرغ

دبیر انجمن صنفی مرغداران ایران در خرداد ماه 1389 ضمن هشدار نسبت به واردات مرغ منجمد با کشور، در خصوص عوارض واردات این محصول گفت: به ازای هر چهار(4) هزار دلار واردات در صنعت طیور، یک فرصت شغلی از بین می رود. خارج شدن حجم قابل توجهی ارز از کشور و از بین رفتن بسیاری از تجهیزات مرغداری ها نیز از پیامدهای واردات بی رویه مرغ به کشور است.49

واردات مرغ به رغم ممنوعیت

واردات مرغ در حالی صورت گرفته است که در شهریور ماه 1390، قائم مقام معاونت بازرگانی داخلی وزارت صنعت، معدن و تجارت از ممنوعیت واردات مرغ به کشور خبر داد و گفت مرغداران نگران مرغ مازاد تولیدی خود نباشند.50

صادرات گوشت مرغ

به طور کلی مرغ تولیدی در ایران برای صادرات به دیگر کشورها با دو عامل منفی رو به رو است. فاکتور نخست کیفیت نسبتا پایین گوشت مرغ تولیدی است و دومی قیمت تمام شده بالا. چنانچه دستگاه های مربوط در ساختار حکومت، به وظایف خود در قبال صنعت مرغداری عمل نکنند، از مسایل و مشکلات این صنعت نه تنها کاسته نخواهد شد بلکه بر شدت آن ها نیز افزوده خواهد گشت. افزایش کیفیت گوشت تولیدی و کاهش قیمت تمام شده نیز در شمار مسایلی قرار دارد که انجام آن ها وابسته به سیاست ها و برنامه های حکومت است.

به هر روی، طبق آمار گمرک در هفت ماهه نخست سال 1386، نزدیک به 12 هزار تن مرغ به ارزش هشت میلیون دلار از کشور صادر شد. بخش عمده این صادرات به کشورهای حاشیه خلیج فارس، عراق، افغانستان و مقدار کمی نیز به کشورهای آسیای میانه صورت گرفت. صادرات مرغ با عوارض گمرکی 30 درصد صورت گرفت و نسبت به مدت مشابه سال گذشته، یک درصد افزایش داشت.51

صادرات مرغ (گوشت مرغ بریده نشده به صورت قطعات یخ زده)، در سال 1387 مقدار 10 تن به ارزش 11977 دلار و در سال 1388 مقدار 9/164(یکصد و شصت و چهار ممیز نه دهم) تن به ارزش 2/327931(سیصد و بیست و هفت هزار و نهصد و سی و یک ممیز دو دهم) دلار بوده است.52

وعده مسئولین: تبدیل شدن به صادرکننده مرغ

وزیر بازرگانی جمهوری اسلامی در جریان برگزاری دومین همایش صادرات(در مرداد ماه سال 1389) گفت: «… قول می دهیم که سال بعد نه تنها مرغی وارد نکنیم بلکه صادرکننده این محصول نیز باشیم..»53سال بعد مبلغی نیز به عنوان جایزه برای صادرات تعیین گردید واین در حالی بود که فعالان صنعت مرغداری عقیده داشتند که با توجه به قیمت تمام شده تولید داخل، امکان رقابت در بازارهای هدف وجود ندارد.54

توقف صادرات مرغ

در اسفند ماه 1390 مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام و عضو ستاد تنظیم بازار گفت: «… بر اساس تصمیمات جدید صادرات مرغ متوقف شد.»55

صادرات گوشت مرغ از محل مرغ های وارداتی

طبق آمار گمرک(سال 1390)، یکی بودن تعرفه های مرغ های وارداتی و صادراتی و از سوی دیگر نداشتن مجوز صادرات مرغ داخلی، نشانگر آن است که مقداری از مرغ های وارداتی به کشور، عرضه نشده و صادر شده است. بر این اساس طی 9 ماهه نخست سال 1390، بیش از 16 هزار تن گوشت مرغ از ایران صادر شده است که مقداری از مرغ های صادر شده دارای همان شماره تعرفه مرغ های وارداتی هستند که یکی از مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز این موضوع را تایید کرده است.48

طرح هدفمندی یارانه ها و صنعت مرغداری

قانون هدفمند کردن یارانه ها

در ماده یکم این قانون- که در دی ماه 1388 در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و توسط شورای نگهبان تایید گردید- افزایش قیمت حامل های انرژی لحاظ گردیده است. در ماده هشتم نیز پرداخت وجوهی به بخش تولید(حمایت از تولیدکنندگان بخش کشاورزی و صنعتی) و واحدهای تولیدی، خدماتی و … (در قالب بهینه سازی مصرف انرژی) گنجانده شده است. 56

درعمل، با اجرای طرح هدفمندی یارانه ها، افزایش قیمت ها کالاها و خدمات توسط دولت انجام شد اما حمایت های پیش بینی شده صورت نپذیرفت و مشکلات متعددی دامنگیر تولید در بخش کشاورزی گردید که به افزایش شدید قیمت تمام شده محصولات انجامید و به نوبه خود مصرف کنندگان نیز تحت تاثیر قرار گرفتند و شرایط دشواری به آنان تحمیل گردید.

تاثیر منفی اجرای طرح هدفمندی یارانه ها از دید فعالان صنعت مرغداری

مدیر عامل اتحادیه سراسری شرکت های تعاونی صنعت مرغداران- در دی ماه 1388- گفت: اجرای طرح هدفمندی یارانه ها و حذف آن ها[یارانه ها] موجب آزاد سازی قیمت مواد اولیه و هزینه های انرژی و سوخت شده و قیمت مرغ را تا 10 درصد افزایش می دهد. حمایت نکردن ارگان های ذیربط از جمله وزارت تعاون و نیز تفویض اختیار به این بخش موجب بی ثباتی در تولید خواهد شد. شرکت های تعاونی از جمله اتحادیه مرغداران ابزارها و نهادهای نظارتی مناسبی نداشته و نقشی در تنظیم بازار و قیمت ها ایفا نمی کنند. آزاد سازی یارانه ها موجب خواهد شد تا مواد اولیه آزاد خریداری و حدود 10 درصد هزینه های سوخت و انرژی به آن اضافه و قیمت ها نیز افزایش یابد….57

اما، وزیر جهاد کشاورزی- در آذر ماه 1389- ادعا کرد که دولت بخشی از هزینه های کشاورزان را تقبل خواهد نمود و در ضمن بسته های حمایتی خوبی برای بخش کشاورزی تدارک دیده شده است و قطعا افزایش قیمت ناشی از اجرای طرح هدفمندی یارانه ها به وجود نخواهد آمد.58

سپس- در 5 اردیبهشت 1391- وزیر جهادکشاورزی در باره اجرای طرح هدفمندسازی یارانه ها گفت: « … طرح هدفمند سازی یارانه ها محدود به اقتصاد نیست بلکه در ابعاد مختلف امنیتی و سیاسی نیز آثار و نتایج مثبتی داشته است. در بخش کشاورزی دستاوردهای خوبی با اجرای طرح هدفمند سازی یارانه ها داشته ایم.[!] ما باید این مسیر را با بهترین تدبیرها و حمایت ها و همدلی طی کنیم … اجرای طرح هدفمندسازی یارانه ها به همان اندازه بزرگی و اهمیتی که دارد سختی کار نیز هم دارد … باید با صبر و تدبیر و کارهای سخت و شبانه روزی اجرای این قانون را جلو ببریم چرا که در هدفمند سازی یارانه ها قرار نبود شاد و خندان به پیک نیک برویم ….»59

بدین گونه با اجرای طرح هدفمندی یارانه ها، قیمت کالاها و خدمات مورد نیاز جامعه به طور وحشتناکی افزایش یافتند و آسیب های زیادی به بخش های مختلف و از جمله کشاورزی وارد آمد. تولیدکنندگان و مصرف کنندگان مشکلات متعددی را متحمل شدند. سطح رفاه در جامعه بازهم کاهش یافت و تعداد بیشتری از افراد جامعه، از مصرف حداقل مواد غذایی موردنیاز، ناتوان گشتند. برنده اجرای این طرح حکومت بود که با دریغ نمودن حق مردم از آنان، هر چه بیشتر از تعهدات و وظایف خود نسبت به جامعه کاست و به دزدی آشکار از سهم مردم از ثروت های کشور، اقدام نمود. مسئولین حکومتی که قبل از اجرای این طرح، عدم بروز هرگونه مشکلی را وعده می دادند، پس از آشکارشدن مسایل و مشکلات ناشی از اجرای طرح- با بی شرمی- مشکلات به وجود آمده را طبیعی دانستند و حکم به صبوری و تحمل سختی هر چه بیشتر دادند. 

کمبود و افزایش قیمت گوشت مرغ

وعده تامین نیازها و عدم افزایش قیمت مرغ: معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد كشاورزی(در اول بهمن 1390) گفت: مقدمات لازم برای تامین مرغ مورد نیاز مردم در ایام نوروز فراهم شده و هیچ مشكلی دراین زمینه وجود ندارد.60 افزون بر آن، مسئولین تشکل های مرغداران نیز خبر از کنترل بازار و عدم افزایش قیمت مرغ دادند61، که عملی نگردید.

کمبود مرغ در پی مهار دستوری قیمت ها

بنا به گزارشی(در اواخر اسفند 1390) در استان هرمزگان برای کنترل قیمت ها، اقدام به اجرای طرحی با عنوان «طرح ضربتی برخورد با گران فروشان و اخلال­گران نظام اقتصادی» گردید که در جریان آن بسیاری از مغازه ها به دلیل عدم رعایت قیمت مصوب ستاد تنظیم بازار با تعطیلی و پلمپ مواجه شدند.

پیامد اجرای این طرح خروج مرغ از استان هرمزگان و کمبود مرغ در استان مزبور بود زیرا قیمت مرغ در استان های همجوار بالاتر بود. این در حالی بود که مسئولین مربوطه اعلام نموده بودند که هیچ مشکلی برای تامین اقلام مورد نیاز مردم در ایام نوروز نخواهیم داشت.

مقامات استان از کنترل راه ها و ممنوعیت خروج مرغ از آن استان خبر دادند. اما پس از مدت کوتاهی باز کمبود مرغ گرم در بازار بندرعباس به وجود آمد. صاحبان مرغ فروشی­های سطح شهر بندرعباس در این باره گفتند که افزایش قیمت مرغ در استان­های همجوار موجب خروج مرغ از استان شده به همین دلیل مرغی در استان برای عرضه نیست. در زمان مزبور قیمت فروش هر کیلوگرم مرغ در بازار استان های کرمان، فارس، یزد و اصفهان بین 4400 تا 4800 تومان و در بازار بندرعباس 3700 تومان بود.62

ماجرای فوق نشان می دهد که ارتباط منطقی و سالم میان بخش های تولید، توزیع و مصرف مرغ گسسته است، وگرنه نمی بایست مرغ- به رغم انجام تولید در یک منطقه از کشور- در آن جا نایاب شود.

افزایش قيمت گوشتمرغ در سطح کشور

به رغم وعده های مسئولین، در ماه پایانی سال 1390، قیمت گوشت مرغ در سطح کشور از افزایش قابل ملاحظه ای برخوردار بود.63&64&65

ادامه روند افزایش قیمت مرغ در سال 1391

به گزارش خبرگزاری ها(در 13 خرداد 1391)، قیمت گوشت مرغ در بازار گوشت و مرغ، به 4850 تومان در هر کیلوگرم رسید.66چند روز بعد(در 16 خرداد 1391) مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی استان تهران گفت: «در صورت عدم تامین نهاده ها، قیمت مرغ در ماه های آتی به بیش از شش هزار تومان افزایش خواهد یافت.»67 متاسفانه پیش بینی مدیر عامل اتحادیه یادشده خیلی زود به واقعیت تبدیل گشت و بنا به گزارش های منتشر شده، در نخستین روز تابستان 1391،  قیمت گوشت مرغ با افزایش چشمگیر، به 6400 تومان در هر کیلوگرم رسید.68 روند افزایشی قیمت مرغ، پس از آن نیز ادامه یافته است.69&70

نکته مهم این که با ادامه روند افزایش قیمت مرغ، دستگاه های دولتی، در برخی شهرها(به طور عمده شهرهای بزرگ) اقدام به توزیع مقادیری مرغ( به بهای 4850 تومان و سپس تا 5400 تومان در هر کیلوگرم) نموده اند. این اقدام به عنوان حمایت از مصرف کنندگان تلقی می شود اما در واقع، دولت بهایی را برای فروش این محصول تعیین کرده است(نرخ مصوب دولتی)، که تا مدت زمان کوتاهی پیش از این، سقف قیمت در بازار آزاد مرغ به حساب می رفت. به عبارتی، افزایش شدید قیمت مرغ و تغییر آن به ویژه در سطح خرده فروشی، در مدت کوتاهی، به وسیله مجموعه ای متشکل از صاحبان سرمایه و قدرت انجام گرفته و تثبیت گردیده است.

دلايل افزايش قيمت مرغ از دید تولیدکنندگان

در گزارشی که اوایل تیر ماه 1391 منتشر گردیده است، از سوی مدیرعامل اتحادیه مرغداری های گوشتی، کمبود و افزایش قیمت نهاده های تولید دلیل اصلی افزایش قیمت مرغ عنوان گردیده است.71

پیامد سیاست ها و برنامه های حکومت در صنعت مرغداری

در پی اعمال سیاست های ویرانگر حکومت جمهوری اسلامی ایران، بخش بزرگی از تولیدکنندگان و مصرف کنندگان(ابتدا و انتهای زنجیره بازار محصول)، هر دو در شرایط نامناسبی قرار دارند و اعتراض آنان نسبت به چنین شرایطی، راه به جایی نمی برد.

توان مالی مردم ایران روز به روز تحلیل می رود و فاصله وضعیت موجود زندگی آنان با شرایط نرمال و انسانی، بیشتر و بیشتر می گردد. با کاهش قدرت خرید خانوارها، سبد خرید خانوارها نیز دچار کاهش کمی و کیفی می گردد و این روند کاهشی ادامه می یابد. مصرف کنندگان بسیاری- که اکثریت کارگران و کارمندان در این گروه قرار دارند- در حسرت تهیه و تناول وعده ای غذای گوشتی، رو به مصرف هرچه بیشتر مواد شکم پر کن می آورند(البته اگر شرایط اقتصادی اجازه همین کار را هم بدهد) و در نتیجه سوءتغذیه و فقر و کمبود عناصر ضروری در بدن که هم اکنون نیز در جامعه ابعاد نگران کننده ای یافته است، شیوع بیشتری خواهد یافت. فقر و کمبود عناصر ضروری در بدن، عوارضی مانند کم وزنی، نبود رشد کافی بدنی و مغزی، کاهش مقاومت بدن و آسیب پذیر شدن در برابر انواع بیماری ها و چاقی را در پی دارد(که هم اکنون نیز جامعه به آن دچار است) و عوارض یاد شده خود پیامدهای دیگری به دنبال خواهند داشت.

از سویی برخی تولید کنندگان(به ویژه تولید کنندگان خرد) از چرخه تولید حذف خواهند شد و از آن جا که بسیاری از مرغداران خرده پا دارای نقدینگی لازم نیستند و ضمن اجاره سالن، نهاده های مورد نیاز را نیز با تحویل چک و سفته تهیه می کنند، در صورت عدم توانایی در پرداخت دیون، با پیگیری حقوقی طلبکاران مواجه می گردند و کم نیستند مرغدارانی که به جرم تولید سر از زندان درآوردند و خانواده های آنان نیز آسیب هایی را متحمل شدند. کارگران شاغل در این بخش نیز با از دست دادن مشاغل خود، در جستجوی کار، اغلب رهسپار شهرهای بزرگ می گردند و با توجه به نداشتن تحصیلات و توان مالی مناسب، اسیر آینده ای نامعلوم می گردند.2

در اقتصاد ایران که در اثر عملکرد حکومت جمهوری اسلامی، به شدت ناسالم و فاسد است، تولید در راستای منافع جامعه جایگاهی ندارد و قربانی کسب سودهای بادآورده و هنگفت توسط باندهای پرشمار مافیایی درون رژیم گردیده است. از سویی، تغذیه و سلامتی مردم ایران نیز برای مسئولین حکومت جمهوری اسلامی پشیزی ارزش ندارد و نتیجه این می شود که تولید و مصرف مواد غذایی(از جمله گوشت مرغ) در ایران، هیچ کدام به سامان نیست.

20 ژوییه 2012- 30 تیر 1391

*********************

منابع

1- گزارشی از شرکت «سپید ماکیان» در رشت: این شرکت، پیمانکاری است که از آذر ماه سال 1385، کشتارگاه سپید رود واقع در پنج کیلومتری جاده رشت – تهران را اجاره کرده است. در کشتار مرغ ماشینی 18 دستگاه مشغول به کار است و در هر دستگاه در طول فعالیت در شبانه روز حدود 1200 تا 1300 عدد مرغ با دست ذبح می شود. در قسمت کشتارگاه حدود 50 کارگر، در قسمت بسته بندی چهل نفر، در قسمت اداری 10 نفر، در قسمت پخش 10 نفر، و در تاسیسات 10 نفر کار می کنند. قسمت کشتار تک شیفت است، در تابستان از 6عصر الی 6 صبح، که البته تاسیسات مربوط به کشتار از ساعت 4 عصر – یعنی 2 ساعت جلوتر – شروع به کار می کند. همچنین مرغ گیرها نیز 2 ساعت جلوتر( 4 عصر) آغاز به کار می کنند . از آغاز نیمه دوم سال(اول پاییز) شیفت تغییر کرده و کارگران از صبح در محل کار حاضر شده و مشغول به کار می شوند.
در سپید ماکیان پایه حقوق کارگران صافی 219 هزار تومان است، بدون مزایا. از حق مسکن و اولاد، بن کارگری و وام خبری نیست. کارگران فاقد فیش حقوقی هستند. دستمزدها مستقیم در قسمت اداری پرداخت می شود. از مساعده هم خبری نیست. دستمزد معادل یک ماه پس از 45 روز پرداخت می شود.
کارگران با قرارداد موقت سه ماهه کار می کنند و مجبورند تمام آن چه را که در قرار داد ذکر شده بپذیرند. البته کارگران حتی از متن پنج صفحه ای قرارداد اطلاعی ندارند و اعتراض آن ها منجر به اخراجشان می شود. به قول کارگران، اضافه کاری و عیدی کیلویی داده می شود، یعنی بدون محاسبه و برای یک سال حداکثر صد هزار تومان آن هم به عنوان پاداش. از مرخصی و تعطیلات خبری نیست. در طول هفته کارگران قسمت کشتار فقط پنجشنبه را تعطیل هستند و در ازای آن جمعه به سر کار می آیند.
در سال گذشته، حدود 15 نفر از کارگران به صورت جدا از هم در اداره کار در مورد دریافت حق شیفت، حق شب کاری و مزایا اقدام به شکایت کردند. در نتیجه، 2 نفر از کارگران تمام مزایای قانونی را دریافت کردند. اما این شکایت در نهایت منجر به اخراج تعدادی از کارگران معترض گردید.
در اردیبهشت ماه 1387، به دنبال اعتراض کارگران و گزارش اداره بهداشت از وضعیت ذبح مرغ، شبکه پنج تلویزیون استان گیلان(شبکه باران) گزارش مشروحی از این شرکت تهیه کرد که انعکاس یافت.
شرکت با کم کردن نیروی کار و در نتیجه بالا بردن شدت کار و استثمار، آخرین رمق این کارگران را از تن آن ها می رباید، به نحوی که کارگران در اثر شدت خستگی در پایان شیفت کاری نای راه رفتن را ندارند. شام مختصری که نصیب کارگران می شود در حد لوبیا و کالباس است و دیگر هیچ.
اکثر کارگران این شرکت – سپید ماکیان – از شهر ها و روستاهای اطراف مانند سنگر و بازقلعه می آیند. کارخانه فاقد سرویس ایاب و ذهاب است. به همین علت بعضی از کارگران شب ها در محل کارخانه باقی می مانند، چون وسیله ای برای تردد ندارند.
امسال(1387) کارگران تصمیم گرفتند که قرار دادها را امضا نکنند تا کارفرما متن آن را تغییر دهد. کارفرما با ایجاد رعب و وحشت و در نتیجه ایجاد تفرقه در بین کارگران، مانع عملی شدن این تصمیم شد و 6 کارگر معترض را اخراج کرد. کارگران اخراجی با هزار بدبختی توانستند پس از شکایت خرید خدمت شوند و با مبلغ اندکی با سابقه های 14 ماه، 11 ماه و 10 ماه اخراج شوند. و از بیمه بیکاری هم البته خبری نبود. بقیه کارگران تن به امضای قرار داد پنج صفحه ای دادند، آن هم در نهایت بی حقوقی.
این شرکت وابسته به بخش خصوصی و متعلق به منوچهر رسولی(کار فرما)است. وی همراه 4 تن از برادران خود دارای مرغداری های بزرگی در منطقه کنته رود واقع در مسیر جاده رشت – پیر بازار است. البته در این میان در مورد کارگران مرغداری های دولتی که تحت اجاره رسولی می باشد، فردی به نام صدیق، رسولی را تحت فشار گذاشته که کارگران را با همین شرایط و حتی سخت تر استثمار کند. لازم به ذکر است که کارگران قسمت مرغداری – بخش دولتی سپید رود – تحت اجاره رسولی با اضافه کاری سیصد هزار تومان می گیرند.

– جواهری لنگرودی، امیر. روزشمار کارگری ایران.مهرماه 1387.

http://roozshomarkargari.wordpress.com/%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%B1-%DB%B1%D9%A3%D9%A8%DB%B7

2- مهرپور محمدی، مهرداد. بحران در تولید و مصرف گوشت مرغ. نشریه «آتش»، شماره 3(فروردین 1391). صفحه 6

3-

http://files.spac.ir/%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87%20%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/Barnameh%20gozashteh/Barnameh223/p-4.htm

4- سالم، جلال. بررسی سیاست آزادسازی قیمت گوشت مرغ در ایران.(پایان نامه کارشناسی ارشد). تهران: دانشگاه تربیت مدرس، بهمن 1374

5- مرکز آمار ایران. جدول مرغداری های پرورش دهنده مرغ گوشتی و ظرفیت سالن های آن(1374 تا 1383).

http://amar.sci.org.ir

6- آمارنامه کشاورزی سال 1389(جلد دوم). وزارت جهاد کشاورزی. معاونت برنامه­ریزی و اقتصادی. دفتر آمار و فن­آوری اطلاعات. تهران: 1390

7- مرکز آمار ایران. «چکیده نتایج آمارگیری از مرغداری های پرورش مرغ گوشتی سال 1390». تهران:1390.

[توضیح نویسنده: تفاوت و فاصله موجود میان ارقام ارایه شده توسط وزارت جهاد کشاورزی و مرکز آمار ایران مربوط به موضوع پروانه بهره برداری است که یکی آمار واحدهای دارای پروانه بهره برداری و دیگری آمار کل واحدهای دارای پروانه و بدون پروانه را ارایه نموده است. تعدادی از واحدهای پرورش مرغ گوشتی در کشور، به طور غیرمجاز یعنی بدون طی مراحل و تشریفات قانونی حاکم احداث شدند که دارای پروانه بهره برداری نبودند. اغلب این واحدها به دنبال ممنوعیت صدور مجوز و پروانه تاسیس پرورش مرغ گوشتی(حدودا در سال های پایانی دهه 1370 تا اوایل دهه 1380) احداث شدند. پس از آن و به طور کلی از سال 1384 به بعد و در پی عدم ممنوعیت صدور پروانه تاسیس، مقرر گردید مرغدارانی که به طور غیرمجاز فعالیت می کنند شناسایی و سازمان دهی شوند و برای واجدین شرایط پروانه بهره برداری صادر گردد. مسایل مربوط به این گروه از مرغداران که برخی از آن ها از حمایت های بخش هایی از حکومت نیز برخوردار بودند، خود حکایت مفصلی است که در این مختصر نمی گنجد].

8 مرکز آمار ایران. جدول موسسات جوجه کشی برحسب نوع فعالیت(از 1370 تا 1384).

http://amar.sci.org.ir

9- مرکز آمار ایران. آمارهای کشاورزی. جدول ارزش سرمایه گذاری مرغداری های صنعتی بر حسب نوع اموال سرمایه ای.

http://amar.sci.org.ir

10- مرکز آمار ایران. جدول مقدار تولید گوشت مرغ و تخم مرغ، 1370 تا 1386(ماخذ: مرکز تحقیقات روستایی و اقتصاد کشاورزی، معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی).

http://amar.sci.org.ir

11-  http://ilna.ir/newsText.aspx?ID=249100

12- کمبود واردات ذرت و سویا در سال 1390

برابر گزارش رسانه ها: «… بر اساس آمار واردات گمرک ایران در سال 1390، دامداران و مرغداران برای تولید شیر، گوشت و مرغ؛ با کمبود دو میلیون تنی واردات ذرت و حدود سه میلیون تنی سویا و 3364 هزار تنی سبوس گندم مواجه بوده اند… در سال 1390، واردات پنج میلیون و 156 هزار تن ذرت دانه ای برای صنعت مرغداری و دامداری لازم بوده است اما طبق آمار گمرک تنها سه میلیون و 275 هزار تن از این نهاده وارد شده است. همچنین چهار میلیون و 158 هزار تن کنجاله سویا به عنوان خوراک دام و طیور در سال گذشته باید وارد می شده اما یک میلیون و 547 هزار تن کنجاله و سایر آخال از سویا وارد کشور شده است … به گفته مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی، صنعت مرغداری سالانه نیازمند هفت میلیون تن سویا و ذرت است که دو میلیون تن ذرت در داخل تولید می شود و باید سه میلیون تن ذرت و دو میلیون تن کنجاله سویا برای این صنعت وارد شود…. کمبود نهاده های تولید عامل گرانی آن ها و همچنین ایجاد بازار سیاه شده به طوری که کنجاله سویا از کیلویی 500 تومان به 1800 تومان، ذرت از کیلویی 400 تومان به 600 تومان و همچنین سبوس گندم از کیلویی 110 تومان به بیش از 270 تومان افزایش یافته است. به تبع افزایش [قیمت] نهاده ها و قیمت خوراک دام و طیور از اواخر سال گذشته قیمت گوشت مرغ، گوشت قرمز و شیر و محصولات لبنی با نوسانات شدید قیمتی و افزایش نرخ مواجه بوده است. در این میان انتظار می رود با توجه به وجود ظرفیت های دامداری و مرغداری در کشور و توانایی تولید، مسئولان امر برای واردات نهاده های تولید به عنوان خوراک دام و طیور به میزان لازم و به موقع اقدام کنند تا قیمت های کاذب ایجاد شده در بازار شکسته شود. اما جای سوال است چرا واردات این نهاده ها به موقع و به میزان کافی صورت نمی گیرد یا به قول تولیدکنندگان، عده ای نمی خواهند بازار آرام شود و قیمت ها شکسته، چرا که از این آشفته بازار سود می برند.»

 

http://isna.ir/fa/news/91041005313/%D9%83%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AA-5-%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%86%D9%8A-%D8%B0%D8%B1%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%8A

13-  مهرپور محمدی، مهرداد. حذف یارانه سوخت و افزایش قیمت مرغ. 4 دی 1389.

https://partov.wordpress.com/2010/12/25/neveshteh_man-yaddasht-yaraneh_sukht-gheymat_morgh/

14- http://www.hakimemehr.ir/news/show_detail.asp?id=5901

15- مدیرعامل یک تعاونی مرغداری در شهرستان فردوس (در استان خراسان جنوبی) در باره قیمت و شرایط تهیه جوجه یک روزه(در اردیبهشت 1390) گفت: «قیمت یک قطعه جوجه یک روزه با بیمه و کرایه حمل بیش از 13000 ریال است، این در حالی است که قیمت هر کیلو مرغ زنده گاهی به کمتر از 20 هزار ریال کاهش می یابد. در سال های گذشته قیمت جوجه ها را با گذشت 2 ماه از خرید به حساب فروشنده می ریختیم، اکنون با افزایش قیمت حدود 2 برابری وجه جوجه ها، باید 10 روز قبل از بارگیری قیمت را پرداخت کنیم و 10 روز بعد جوجه را تحویل بگیریم. بازرگانی قیمت جوجه یک روزه را 6500 ریال اعلام کرده است و بر همین اساس قیمت مرغ را هم تعیین می کند و این به ضرر تولیدکننده است. برای رفع مشکلات به بازرگانی مراجع کردیم ولی جواب قانع کننده ای به ما نمی دهد. با توجه به شواهد موجود گویی دست های پنهانی در کار است که می خواهند چرخه تولید مرغ را به کلی تعطیل کنند و تصمیم دارند با کوبیدن بر طبل واردات از آن طریق منافع بیشتری به جیب بزنند.»

یکی از مرغداران شهرستان فردوس نیز در این خصوص گفت: «هیچ مرکزی که بتوانیم جوجه یک روزه و دان را با قیمت مناسب از آن خریداری کنیم وجود ندارد. بازرگانی قیمت جوجه یک روزه را 6 هزار و 500 ریال اعلام کرده در حالی که کارخانه ها به هیچ وجه جواب ما را نمی دهند و ما ناچار هستیم از دلالان جوجه یک روزه خریداری کنیم، آن ها نیز جوجه را کمتر از 13000 ریال به ما نمی فروشند.»

با کمال، محمدیان. گوش بسته مسئولان و داد مرغداران از گرانی جوجه یک روزه. روزنامه «خراسان». شماره 17826(13 اردیبهشت 1390).

http://www.khorasannews.com/News.aspx?type=4&year=1390&month=2&day=13&id=696359

16- http://www3.mehrnews.com/FA/newsdetail.aspx?NewsID=1580094

17-

http://www.mojnews.com/fa/Miscellaneous/ViewContents.aspx?Contract=cms_Contents_I_News&r=381596

18- http://dastchin.net/directory/poultry/poultry_eram

19- http://foodna.ir/23932-fa.html

20- http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8508150084

21-

http://www.itpnews.com/thlyl/vardknndh-anhsary-khvrak-dam-v-tyvr-hzf-shd.aspx?Itemid=332

22- این مدلل همانی است که عباس پالیزدار دبیر کمیته تحقیق وتفحص قوه قضائیه  در اردیبهشت سال 1387، در جمع دانشجویان دانشگاه بوعلی سینا همدان، در افشاگری از مفاسد اقتصادی کشور در باره او گفت: «در پرونده قاچاق کالا فرودگاه پیام آقای مدلل داماد یکی از علمای بزرگ بوده است. مدلل با همکاری شخصی به نام محمدرضا یوسفی اقدام به این کار می کردند که پس از رو شدن فعالیتشان حاضر شده بودند 700 میلیون تومان برای مختومه شدن این پرونده بپردازند.

http://talangor86.blogsky.com/?PostID=76

23- به گفته استاندار مازندران(در دی ماه 1390)، پرونده آقای مدلل با آقای امیر منصور آریا[مه آفرید امیر خسروی متهم اصلی ماجرای اختلاس سه هزار میلیارد تومانی] گره خورده و در کمیسیون اصل 90 مجلس در حال بررسی است.

http://www.vangnews.com/news/52-mazandaran-news/political/688———90

24- بنا به گزارش ها(در اسفند 1390)، به طور عمده مسایل به وجود آمده در خصوص اختلاس گروه امیر منصور آریا، و نیز تا حدودی اعمال تحریم ها علیه حکومت جمهوری اسلامی ایران؛ باعث شد واردکننده انحصاری خوراک‌ طیور حذف شود.

http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13901213001365

25- سوخته‌سرایی، علی اکبر. بررسی وضعیت صنعت طیور، تنظیم بازار گوشت مرغ و قیمت نهاده ها و فرآورده های دام و طیور در کشور. هفته نامه خبری- تحلیلی «برنامه». سال نهم، شماره 426(شنبه 5 شهریور 1390).

26- http://annual.farsnews.com/newstext.php?nn=13901126001030

27-

http://www.otaghnews.com/%DA%A9%D9%85%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%AF/%D8%AA%D8%B4%DA%A9%D9%84%D9%87%D8%A7/%D8%A7%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7/15280

28-

http://www.ipiran.com/cgi-bin/aut_tahlil.pl?cmd=show&uid=DFMIDLZNLMQYTPYHCWIUKMMRLJOVL%5B

29- http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8712191318

30-

http://www.itpnews.com/thlyl/tvlydgvsht-mrgh-faghdanty-byvtyk-yk-frst-aghtsady-bray-mrghdaran-ast.aspx?Itemid=343

31- http://www.idj.ir/news/iran/169-1389-12-16-11-26-32.html

32- دبیر اجرایی خانه کارگر استان قزوین، در فروردین 1390 گفت: به دلیل ورود دان آلوده تعداد 20 واحد مرغداری در استان قزوین تعطیل شده و بیش از 2000 نفر کارگران شاغل در این واحدها بیکار شده اند که جای نگرانی دارد.

 http://aftabnews.ir/vdcjoievtuqe8tz.fsfu.html

33- دبیر انجمن صنفی مرغداران استان اصفهان در فروردین 1390 گفت: «در حال حاضر 30 درصد از واحدهای مرغداری تعطیل هستند و در صورت وجود شرایط موجود، سایر مرغداری ها نیز تعطیل می شوند. مرغداری ها قابلیت چهار تا پنج مرتبه جوجه ریزی در طول سال را دارند اما در حال حاضر و با شرایط موجود، تنها سه مرتبه جوجه ریزی در سال انجام می شود.»

 http://www.poolnews.ir/fa/pages/?cid=60494

34- دبير اجرایی خانه كارگر استان قزوين در مهر ماه سال 1386 گفت: از اردیبهشت [1386]، بیش از 40 کارگر با سابقه مرغداری «طیور برکت» در بلاتکلیفی به سر می برند، این در حالی است که مدیریت اقدام به خرید 5 مرغداری دیگر کرده است.

 http://hadisnews.com/?type=dynamic&id=1865

[توضیح نویسنده: شرکت طیور برکت تولیدکننده جوجه یک روزه گوشتی و تخمگذار، پولت(نیمچه گوشتی) و تخم مرغ خوراکی است].

35- http://ilna.ir/newstext.aspx?ID=253490

36- http://www.kargaran.org/01axbar/8404/22tir84x2.htm

37- نماینده کارگران قزوین در تیر ماه 1384 گفت: «کارگران شرکت مرغداری «درفشان» 5 ماه است که حقوقی دریافت نکرده اند و در بلاتکلیفی به سر می برند. شرکت مرغداری درفشان پس از 25 سال فعالیت دولتی به بخش خصوصی واگذار شد و پس از واگذاری، بخش عظیمی از قسمت های فعال مرغداری به صورت مخروبه درآمده و مدیریت جدید بخش های کشاورزی و دامداری را اجاره داده است.

 http://www.workertoday.com/gozaresh/morg_kar.htm

38- http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=989986

39- آماده، حمیده. «تحلیل تغییرات قیمتی گوشت مرغ با کاربرد الگوی ARDL: مطالعه موردی استان تهران». مجله پژوهش های اقتصادی، سال دهم، شماره دوم(تابستان 1389). ص.ص 295 تا 325.

40- آمارنامه کشاورزی سال 1386(جلد دوم). وزارت جهاد کشاورزی. معاونت برنامه ریزی و اقتصادی. دفتر آمار و فناوری اطلاعات. تهران: 1388.

41- مهرپور محمدی، مهرداد. سلامت جامعه در حکومت جمهوری اسلامی ایران(ویرایش دوم). تبرستان: تابستان 1390.

http://tabarestan.info/m-karname/mehrpur-m/salamat-virayesh2.pdf

42- مقدسی، رضا؛ حقیقت نژاد شیرازی، اندیشه؛ سلیمانی، الهه. بررسی صنعت تولید گوشت مرغ در کشور. مجلس شورای اسلامی. مرکز پژوهش ها. دفتر مطالعات زیربنایی(گروه کشاورزی). تهران:1386.

43- در خصوص تغییر سیاست ها و شرایط اقتصادی در ایران در دهه هفتاد خورشیدی، همچون شناور شدن و افزایش نرخ ارز و حذف سوبسیدها- که آثار بسیار مخربی در اقتصاد کشور و زندگی مردم داشت- مطالب متعددی گفته و نوشته شده است. از جمله باید به مقاله خواندنی «زهری که امپریالیسم در گلوی اقتصاد بیمار ایران می چکاند» اشاره نمود که در مرداد 1372 و در حالی که برخی اقدامات اقتصادی هنوز به مرحله اجرا در نیامده بود و عوارض و آسیب های تغییرات در حال اجرا و پیش رو کاملا آشکار نبود، ضمن پرداختن به علل و عوامل تغییرات اقتصادی تحمیلی به جامعه، به خوبی آسیب های پیش رو را پیش بینی نمود. بخش کوتاهی از این نوشته- که در ارتباط با بحث است- در این جا نقل می گردد: «ایران شاهد بحرانی است كه جامعه را هر چه بيشتر به سمت فروپاشی اقتصادی و ازهم گسیختگی اجتماعی می راند. اصلی ترین مشخصه اوضاع اقتصادی کنونی كشور فقر روز افزون اكثريت توده های مردم است … روند جاری، روند فقيرتر شدن فقرا، فقير شدن میانی ها، و در مقابل انباشت ثروت در دست اقليت ناچيز صاحب قدرت است.

اين اوضاع ناشی از چيست؟ اين وضع نتيجه سلطه امپرياليسم بر كشور و روند توسعه ای است كه طی اين قرن توسط امپرياليسم در جامعه ما به پيش رفته است … استقراض خارجی برای جمهوری اسلامی تعهدات معینی را به همراه آورده كه در طرح توسعه و سیاست اقتصادی ديكته شده توسط «صندوق بین المللی پول» متبلور شده است؛ طرح و سیاستی كه نیازهای سرمایه امپریالیستی را در اين دوره معين پاسخ می گوید و رژیم های كمپرادور(هر شكل و شمایلی كه داشته باشند) موظفند آن را به اجرا گذارند. برنامه های پنج ساله اقتصادی اول و دوم كابينه رفسنجانی نيز اساسا بر پايه همين طرح و سياست تنظيم شده است. بنابراين معمار اصلی آن چه بنام «تعدیل اقتصادی» بر سر زبان تکنوکرات ها و امام جمعه ها افتاد، نهادهای امپریالیستی فوق الذكر بودند … تصميمات اخير جمهوری اسلامی مبنی بر شناور شدن پول كشور، تک نرخی كردن ارز خارجی و حذف سوبسيدها گامی مهم در قبول بی قيد و شرط طرح های صندوق بين المللی پول و بانک جهانی برای فراهم آوردن زمينه فعاليت بس سودآور سرمايه گذاران خارجی و تضمینی برای بازپرداخت قروض خارجی به حساب می آید. بررسی اين طرح ها و نقشه ها كه تحت عنوان «خط مشی های كلان برنامه دوم توسعه كشور»  معرفی شده نشان می دهد كه اين نوكران در خدمت به اربابان امپرياليست و منافع خود چه خواب و خیالی برای رشته های اصلی اقتصاد كشور و مهم تر از آن سرنوشت اكثريت اهالی در سر دارند …. روشن است كه از قـبل اين «طرح های كلان کشاورزی»، فقط سرمایه های خارجی به طرق مستقيم يا غير مستقيم به عنوان تامين كنندگان ماشين آلات کشاورزی و مواد مورد نياز دامداری ها و مرغداری های صنعتی و تامين كننده خدمات فنی و مالی، سود خواهند برد و امتياز بهره برداری های بیشتری از منابع کشاورزی ايران به دست خواهند آورد … سیاست های دولت وابسته به امپرياليسم … اقتصاد کشاورزی را بيش از پيش در معرض رقابت های بی رحمانه در بازار جهانی و نوسانات قیمت ها و به طور کلی، حركت آنارشیستی سرمايه قرار می دهد. ساختار کشاورزی ناموزونتر می شود؛ شکاف بين بخش سنتی و بخش بالنسبه مدرن افزايش می یابد؛ و وابستگی توليد کشاورزی از نظر تکنیک، نهاده و بازار به خارج بيشتر می شود. آن چه اين روند برای اقتصاد کشاورزی به بار می آورد به نابودی كشاندن بخش های وسيع و چلاندن بخش های شامل «مزيت نسبی» بمنظور كسب حداكثر سود است … اينهاست خطوط اصلی طرح هایی كه امروز حيات اقتصادی جامعه ايران را رقم می زند….»

 

«زهری که امپریالیسم در گلوی اقتصاد بیمار ایران می چکاند». نشریه «حقیقت»، ارگان حزب کمونیست ایران(مارکسیست- لنینیست- مائوئیست). دوره دوم، شماره 23(مرداد 1372).

http://sarbedaran.org/mozuat/iran/eghtesad/h23zahr.htm

44- به دلیل تمرکز در صنعت کشتارگاهی کشور و وجود ساختار انحصاری و یا انحصار چندجانبه ای در بسیاری از مناطق کشور، صاحبان این صنایع به منظور انتقال کامل افزایش قیمت و انتقال ناقص کاهش قیمت مرغ زنده به سطوح بالاتر بازار، از قدرت بازاری خود استفاده می کنند. این رفتار به ویژه در بخشی از بازار که ادغام عمودی صورت گرفته و عوامل کشتارگاهی، طی قراردادهایی با مرغداران، مرغ زنده را از مرغداران تحویل می گیرند و کشتار می کنند و خود دارای تونل انجماد و سردخانه هستند و بر بخشی از بازار خرده فروشی نیز تسلط دارند، مشاهده می شود. در حالی که سایر عوامل بازاریابی گوشت مرغ و خرده فروشان، به دلیل وجود بازار رقابتی نمی توانند افزایش قیمت گوشت مرغ در کشتارگاه را با شدت بیشتری به سطوح خرده فروشی منتقل کنند و از انتقال کامل کاهش قیمت به سطح خرده فروشی خودداری نمایند. به دلیل انتقال نامتقارن قیمت در بازار گوشت مرغ، در صورت افزایش قیمت تمام شده فرآورده، اضافه قیمت پرداختی توسط مصرف کنندگان از اضافه قیمت تمام شده بیشتر است، در حالی که در صورت کاهش قیمت تمام شده فرآورده، مصرف کنندگان گوشت مرغ از کاهش قیمت کمتری برخوردار می شوند. به این ترتیب بر اثر نوسان های قیمت گوشت مرغ، سطح رفاه مصرف کنندگان این کالا کاهش می یابد.

حسینی، سید صفدر؛ سلامی، حبیب الله؛ نیکوکار، افسانه. الگوی انتقال قیمت در ساختار بازار گوشت مرغ ایران. نشریه «اقتصاد و کشاورزی»، جلد 2، شماره 1(1387). ص.ص 1 تا 21

45- حسینی، میرعبدالله؛ پرمه، زورار. ارزیابی انحصار، رقابت و تمرکز در بازار گوشت مرغ و تخم مرغ در ایران. مجله دانش و توسعه(علمی- پژوهشی)، سال هفدهم، شماره 30(بهار 1389).

46- http://www.khabaronline.ir/detail/82174

47- مهرپور محمدی، مهرداد: «نگاهی به واردات محصولات کشاورزی در جمهوری اسلامی»

https://partov.wordpress.com/2011/08/19/varedat_mahsulat_keshavarzi-jomhuri_eslami

48- http://karamadnews.com/ NSite/FullStory/?Id=2818Formulärets nederkant

49- http://ilna.ir/newstext.aspx?ID=128791

50- 

http://www.asriran.com/fa/news/180640/واردات-مرغ-ممنوع-شد

51-

http://www.asriran.com/fa/news/30999/صدور-15-هزار-تن-مرغ-و-تخم‌مرغ-از-كشور

52- وزارت جهاد کشاورزی. معاونت امور برنامه ریزی و اقتصادی. دفتر حمایت از سرمایه گذاری و توسعه تجارت کشاورزی. جدول آمار مقایسه ای صادرات کالاهای کشاورزی 12 ماهه «فروردین تا اسفند ماه» سال ۸۸.

http://www.maj.ir/portal/Home/Default.aspx?CategoryID=cafc5235-3849-4e5c-85a7-b7c4b2fe4db0

53-

http://www.asriran.com/fa/news/132097/وزیر-بازرگانی-قول-می-دهیم-صادر-کننده-مرغ-شویم

54- جایزه برای صادرات مرغ: در مهر ماه سال 1390؛ وزارت صنعت، معدن و تجارت برای صادرات هر کیلوگرم مرغ مبلغ 500 تومان جایزه صادراتی تعیین کرد. رییس هیات مدیره اتحادیه مرغداران کشور در ستاد تنظیم بازار بازرگانی، کشورهای آسیای میانه و حاشیه خلیج فارس را از بازارهای هدف صادرات مرغ اعلام نمود و گفت: مرغ برزیل و ترکیه هم اکنون به قیمت حدود دو دلار[هر کیلوگرم] در این کشورها عرضه می شود و عرضه مرغ ایرانی به قیمت 2 دلار، با توجه به قیمت تمام شده بالا در کشور ما برای صادرکننده مقرون به صرفه نخواهد بود اما فرصت مغتنمی است که در صورت استفاده از آن، چشم انداز روشنی را برای صادرات و تولید خواهیم داشت. 

http://www.asriran.com/fa/news/186048/۵۰۰-تومان-جایزه-برای-صادرات-هر-کیلو-مرغ

55-

http://www.asriran.com/fa/news/203236/صادرات-مرغ-متوقف-شد

56- http://www.abfasb.ir/main.asp?id=630

57- http://xn——pzeab0braqg8d6g7bpfhkb66xba.worldfood.ir/T_10025_____%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7–%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%B7%DB%8C%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF.htm

58- http://xn——-z5fadab6bnzawcg8gyi0cuafmkb024alab.worldfood.ir/T_17013_____%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D8%AF%D9%81%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8A%D9%87%D8%A7.htm

59- http://soroushnews.ir/newsF-5664.html

60-

http://iana.ir/daamo-tiyoor/item/255-معاون-وزیرجهاد-كشاورزی-مرغ-مورد-نیازایام-نوروز-تامین-شده-است.html

61- مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی ایران(در اوایل اسفند 1390) گفت : با وجود افزایش قیمت دان مورد نیاز پرورش طیور قیمت گوشت مرغ در ایام عید امسال افزایش نخواهد یافت. میزان مرغ مورد نیاز برای مصرف کنندگان در ایام نوروز پیش بینی شده است و با توجه به گردش مرغ شهرستان ها و سرریز آن به شهرهای دیگر با کمبود مرغ مواجه نخواهیم بود. با وجود طرح ساماندهی ، بازار مرغ کنترل خواهد شد و از افزایش قیمت آن جلوگیری می شود.
بر اساس طرح سامان دهی خرید و فروش گوشت مرغ اکنون قیمت خرید هر کیلوگرم مرغ زنده از تولیدکنندگان یک هزار و 150 تومان است و با قیمت کیلویی یک هزار و 850 تومان نیز به مصرف کنندگان عرضه می شود. ممکن است قیمت گوشت مرغ به دست افرادی سودجو که خارج از طرح ساماندهی نسبت به عرضه آن اقدام می کنند، افزایش یابد، ولی در مجموع مصرف کنندگان باید مرغ را کیلویی هزار و 850 تومان خریداری کنند.

http://www.itpnews.com/dakhly/ghymt-gvsht-mrgh-dr-ayam-nvrvz-afzaysh-nkhvahd-yaft.aspx?Itemid=332

62-

http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?pr=s&query=مرغ%20&NewsID=1561663

63- رییس اتحادیه مرغداران مرغ گوشتی خراسان رضوی(در 25 اسفند 1390) خبر از افزايش قيمت گوشت مرغ در روزهای پایانی سال به ۴۴۰۰ تومان داد.

http://khorasan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=23870

64- در آخرین روزهای سال 90 در کرمانشاه قیمت انواع گوشت با افزایش بی سابقه ای روبرو گردید. مسئولان اقتصادی در برخی از میادین اقدام به عرضه مرغ های یخ زده با نرخ مصوب دولتی نمودند که این عمل، نتوانست تاثیر آن چنانی بر قیمت مرغ در کرمانشاه داشته باشد.

http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?pr=s&query=قیمت%20گوشت%20مرغ%20&NewsID=1561209

65- روند صعودی قیمت گوشت مرغ در استان لرستان در اواخر اسفند 1390، نارضایتی مردم را در پی داشت اما رییس سازمان صنعت، معدن و تجارت استان لرستان در رابطه با افزایش قیمت مرغ و گوشت قرمز در استان گفت: معدل قیمتها در استان لرستان در مقایسه با استان های همجوار پایین تر است. اگر مقایسه ای میان قیمت گوشت قرمز و مرغ در استان لرستان با استانهای همجوار صورت گیرد به طور قطع قیمت ها در این استان در سطح پایین تری قرار دارد.[!]

http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?pr=s&query=مرغ%20&NewsID=1562336

66-

http://isna.ir/fa/news/91031307841/مرغ-ارزان-را-از-كجا-مي-توان-خريد

67- http://www.hamshahrionline.ir/news-173058.aspx

68-

http://www.tabnak.ir/fa/news/252777/افزایش-قیمت-گوشت-و-مرغ-جدول-قیمت-ها

69- روند افزایش قیمت گوشت مرغ در ایران از شتاب خاصی برخوردار گردیده است. در زمانی که مشغول بازخوانی و ویرایش این مقاله هستم، اخبار و گزارش های مربوط به بخش کشاورزی را نیز، حسب روال معمول پیگیری می کنم و در این میان، اغلب به خبر جدیدی در باره افزایش قیمت گوشت مرغ برمی خورم. از جمله، در سوم تیر ماه امسال(1391)، در نشانی زیر، گزارشی خواندم مبنی بر این که: قیمت مرغ به مرز 7000 تومان رسیده است.

http://www.eghtesadonline.com/fa/content/3395/%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%AA%D8%A7-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DB%B7%DB%B0%DB%B0%DB%B0-%D8%AA%D9%88%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1

70- در دهه سوم تیرماه 1391 گزارش شد که قیمت مرغ در برخی استان های ایران به هشت هزار تومان در هر کیلوگرم رسیده است و مردم در نقاط مختلف کشور، برای خرید مرغ(حداکثر 2 مرغ با قیمت هر کیلوگرم 5400 تومان)، ساعت ها در صف های طولانی می ایستند. 
http://www.radiofarda.com/content/f4_rise_price_chicken_iran_shortage/24646464.html

71- دلايل افزايش قيمت مرغ از زبان مرغداران: به اعتقاد مرغداران هرچند دلیل اصلی این گرانی کمبود و گرانی خوراک مرغ است و شرکت پشتیبانی اموردام وعده تامین نهاده ارزان را اجرایی نکرده، اما طی چند روز اخیر، عده ای هم از این آشفته بازار سوءاستفاده کرده و حدود کیلویی هزار تومان بر قیمت این نهاده استراتژیک افزوده اند.

مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداری های گوشتی در این باره[در 4 تیر ماه 1391] گفت: «افزایش قیمت گوشت مرغ ناشی از چند عامل است که افزایش تقاضا و مصرف در این ایام و اعیاد جاری، افزایش قیمت گوشت قرمز، افزایش قیمت جوجه یکروزه و مهمتر از همه کمبود نهاده های تولید و افزایش قیمت آن از جمله این عوامل هستند… دلیل اصلی افزایش قیمت گوشت مرغ، نبودن کنجاله سویا به عنوان یکی از خوراک اصلی مرغ است که تولیدکنندگان این محصول را کیلویی 1800 تومان تهیه می کنند و شرکت پشتیبانی اموردام، هنوز این نهاده را به صورت ارزان قیمت در اختیار مرغداران [قرار] نداده است. این در حالی است که مرغداران مبلغ خرید 55 هزار تن کنجاله سویا را به حساب شرکت پشتیبانی اموردام واریز کرده اند اما هنوز این شرکت این نهاده را در اختیار مرغداران قرار نداده است… به دلیل بالا بودن قیمت این نهاده، تولیدکنندگان خوراک دیگری را جایگزین سویا می کنند که این امر باعث طولانی شدن دوره پرورش، افت رشد مرغ و همچنین افزایش تلفات آن می شود. در برخی استان ها، دوره های 45 روزه به دوره های 60 روزه نزدیک شده که این امر باعث افزایش هزینه تولید و افزایش تلفات می شود و از سوی دیگر کیفیت محصول را می کاهد… روزانه پنج هزار تن گوشت مرغ در کشور تولید می شود که تولید این میزان پروتئین، نیازمند 15 هزار تن خوراک است که از این میزان خوراک، 35 درصد معادل 4000 تن مربوط به کنجاله سویا است. با این حساب، کشورمان روزانه 4000 تن کنجاله سویا برای تولید نیاز دارد اما انبارهای تولیدکنندگان از این محصول خالی شده و علیرغم وعده های توزیع نهاده های ارزان، هنوز از ارزانی خبری نیست….»

http://isna.ir/fa/news/91040401809/%D8%AF%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%D9%8A%D8%B4-%D9%82%D9%8A%D9%85%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%BA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86

 
Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: