«دو تونلی که چهارمحال و بختیاری و خوزستان را خشکستان می‌کند»

احداث دو تونل گلاب ۲ و بهشت‌آباد که قرار است آب سرچشمه کارون و زاینده‌رود را به استان اصفهان منتقل کنند، با اعتراضات گسترده اهالی استان چهارمحال بختیاری و خوزستان روبرو شده است. مبنای این اعتراضات چیست؟

zayandeh rud

شش سال پیش برخورد یک دستگاه بولدوزر با لوله نفت در محور رودخانه زایند‌ه‌رود منجر به آلوده شدن آب رودخانه شد. در اثر این حادثه، آب اصفهان و اطراف آن به مدت دو هفته قطع شد.

همان زمان با این رویداد، ایده احداث تونل گلاب ۲ در میان مسئولان استان اصفهان شکل گرفت و با همکاری وزارت نیرو قرار شد این تونل، آب سرچشمه زاینده‌رود در استان چهارمحال و بختیاری را به سمت اصفهان هدایت کند تا در صورت بروز حوادث مشابه، اهالی استان اصفهان با قطع آب روبرو نشوند.

سه سال بعد، پروژه احداث تونل بهشت‌آباد در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفت. این تونل نیز قرار است آب بیشتری از سرچشمه زاینده‌رود را در دو استان چهارمحال و بختیاری و خوزستان‌، به پشت سد زاینده‌رود منتقل کند.

نماینده اصفهان در مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۹۰ درباره ضرورت احداث این تونل به خبرگزاری‌ها گفت: «میزان آبی که در دو سه سال گذشته به پشت سد زاینده رود اضافه شده معادل میزانی است که از تونل اول و دوم تامین شده است و برای این که بتوانیم حجم آبی در حدود ۷۰۰ میلیون لیتر در سال به پشت سد اضافه کنیم چاره‌ای به غیر از احداث تونل بهشت آباد نداریم».

قرارداد احداث این تونل با قرارگاه خاتم‌الانبیا بسته شده است.

با انتشار این اخبار، اعتراضات مردم و نیز فعالان محیط زیست به احداث دو تونل یادشده بالا گرفت. اهالی دو استان چهارمحال و بختیاری و خوزستان با برگزاری تجمع و تحصن و نوشتن بیانیه‌ها و نامه‌های اعتراضی، نسبت به عواقب احداث این دو تونل برای این دو استان هشدار دادند.

مرداد ماه امسال، وزیر نیرو در سفری غیرمترقبه به استان چهارمحال و بختیاری دستور توقف پروژه گلاب ۲ را صادر کرد. این اقدام وزیر، خشم نمایندگان اصفهان در مجلس را برانگیخت و آنان را روانه نهاد ریاست جمهوری کرد اما اجازه ورود به این نهاد به آنها داده نشد.

zayandeh rud-chaharmahal

                       دهانه زاینده‌رود در استان چهار محال و بختیاری

نمایندگان این اقدام را «توهین» به خود تلقی کرده و در اعتراض به آن در جایگاه هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی تحصن کردند. نماینده مبارکه در این تحصن با انتقاد از سیاست‌های وزارت نیرو اعلام کرد: «متاسفانه امروز برخی از روستاهای استان اصفهان و مناطق شهری این استان آب ندارند و بحران آب در این مناطق ایجاد شده که همه اینها به دلیل تصمیمات دولت قبلی و فعلی است.»

پس از آن استاندار اصفهان در مصاحبه‌ای اعلام کرد که دلیل توقف پروژه تونل گلاب ۲ نه به دلیل دستور وزارت نیرو بلکه به علت مشکلات دیگری بوده و بالغ بر ۲۴ دلیل داشته است. او عدم اطلاع‌رسانی در سطح ملی، دارا نبودن مصوبه وزارت نیرو و نداشتن مجوز زیست محیطی را از جمله این دلایل عنوان کرد.

استاندار اصفهان البته تاکید کرد که مجوزهای خواسته شده از سوی وزارت نیرو برای از سرگیری پروژه تونل گلاب ۲ آماده شده و استانداری منتظر دستور وزارتخانه برای راه‌اندازی دوباره تونل است.

به گفته او دریافت مجوزهای زیست محیطی نیز در حال انجام است و موضوع به شورای امنیت ملی رفته تا در آنجا برای آن تصمیم‌گیری شود.

چرا مردم چهارمحال و بختیاری و خوزستان با احداث تونل آب مخالفند؟

در حال حاضر پروژه احداث تونل گلاب ۲ در وزارت نیرو متوقف شده اما استانداری اصفهان با پیگیری به دنبال ادامه ساخت این تونل است. دلیلش هم کم‌آبی اصفهان و خشک شدن زاینده‌رود است که این تونل می‌تواند تا حد زیادی به برطرف کردن این مشکلات کمک کند.

اما دلیل مردم دو استان چهارمحال و بختیاری و خوزستان در مخالفت با احداث این دو تونل چیست؟

عبدالکریم میرفرد، فعال مدنی و محیط زیست که در این زمینه تحقیقاتی انجام داده به دویچه‌وله (فارسی) می‌گوید که احداث دو تونل بهشت‌آباد و گلاب ۲، استان‌های چهارمحال بختیاری و خوزستان را به «خشکستان» تبدیل می‌کند.

او در توضیح دلایل این حرف خود ابتدا به تونل‌های قبلی که در این منطقه احداث شده اشاره می‌کند. اولین تونل آبی در چهارمحال و بختیاری در سال ۱۳۳۲ احداث شد و «کوهرنگ» نام گرفت. این تونل به منظور تامین آب آشامیدنی استان‌های مرکزی ایران احداث شد.

karun

 

پس از انقلاب اسلامی، دو تونل دیگر به نام‌های کوهرنگ ۲ و ۳ نیز احداث شدند که آب آشامیدنی استان‌های اصفهان، کرمان، یزد و چند استان دیگر را تامین می‌کنند. چند سال پس از احداث این تونل‌ها، کانال آبی گلاب ۱ احداث شد که آب شرب استان کاشان را تأمین می​کند. میرفرد تاکید می‌کند که مردم استان چهارمحال و بختیاری هیچگاه با ساخت این تونل‌ها مخالف نبوده‌اند چرا که ظرفیت انتقال آب آنها پایین است و ضرری به منابع آبی استان نمی‌رساند.

این در حالی است که به گفته آقای میرفرد، ظرفیت انتقال آب تونل گلاب دو ۲۰ برابر تونل‌های قبلی است و به راحتی می‌تواند استان چهارمحال و بختیاری و خوزستان را به «خشکستان» تبدیل کند.

وی به وضعیت کنونی استان چهارمحال و بختیاری از نظر تامین آب آشامیدنی اشاره کرده، می‌گوید با وجود این که سرچشمه دو رود کارون و زاینده‌رود در استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد و این استان جزو مناطق پربارندگی ایران است، هم‌اکنون نزدیک به ۳۰۰ روستا در این منطقه فاقد لوله‌کشی آب هستند و آب آشامیدنی آنها از طریق تانکر تامین می‌شود. همچنین از تعداد ۸۵۰ رشته قنات موجود در این استان، ۴۵۰ رشته یعنی بیش از نیمی از آنها خشک شده‌اند.

نماینده شهرکرد در مجلس شورای اسلامی نیز در مخالفت با احداث دو تونل گلاب ۲ و بهشت‌آباد گفته است: «ظرفیت دهنه تونل گلاب دو، ۲۲ مترمکعب آب است، در حالی که کل ظرفیت آب ورودی زاینده‌رود حدود ۱۲ مترمکعب است. با این حساب و در صورت انتقال آب از طریق این تونل، دیگر آبی برای زاینده‌رود باقی نمی‌ماند و دو استان چهارمحال بختیاری و خوزستان به کلی خشک می‌شوند».

این نماینده به احداث تونل بهشت‌آباد نیز اشاره کرده و گفته است: «این تونل نیز در بهشت‌آباد و در عمق ۳۰۰ تا دو هزار متری زمین در حال احداث است که در صورت ادامه روند احداث، تمام قنوات و چشمه‌سارهای چهارمحال و بختیاری که در این عمق است، خشک و نابود می‌شود و این امر به خشکی و نابودی کارون و استان خوزستان نیز منجر خواهد شد».

«مردم این سه استان را به جان هم انداخته‌اند»

عبدالکریم میرفرد، فعال مدنی و محیط زیست تصریح می‌کند که هیچ کدام از اهالی چهارمحال و بختیاری و همچنین خوزستان با مسئله​انتقال آب از طریق تونل​های کوهرنگ یک و دو و سه و نیز تونل گلاب یک برای تامین آب آشامیدنی بقیه مناطق ایران مشکلی نداشتند و مخالفت آنها تنها با احداث تونل گلاب دو و تونل بهشت​آباد است.

او می‌گوید: «در صورتی که طرح تونل بهشت​آباد یا گلاب دو تکمیل بشود، متأسفانه ۶۰ درصد از اهالی خوزستان و چهارمحال بختیاری تحت تأثیر اثرات مخرب و زیان​بار این پروژه قرار می​گیرند. چرا که در یک پروسه چندساله با انتقال ظرفیت​ها و منابع آب زیرزمینی استان چهارمحال بختیاری، سرچشمه​های کارون و زاینده رود خشکیده شده و در استان چهارمحال بختیاری و خوزستان ما در آینده با یک کویر مواجه خواهیم بود».

او می‌گوید: «در افکارعمومی این قضیه را القاء می‌کنند که شرایط امروز زاینده​رود و بی​آبی​ آن، به دلیل مخالفت مردم چهارمحال بختیاری با انتقال آب شرب این استان به اصفهان است. در صورتی که در هیچ برهه​​ از تاریخ، حداقل از سال ۱۳۳۲ تا الان، مردم چهارمحال بختیاری و خوزستان علیرغم این کم و کاستی​ها و محرومیت​هایی که وجود داشته، هیچ​گاه با انتقال آب آشامیدنی برای دیگر نقاط ایران مخالفت نکرده‌اند».

اعتراض‌ها ادامه دارد

فعالان مدنی و محیط زیست استان‌های چهارمحال و بختیاری و خوزستان، ماههاست که اعتراضاتشان را به احداث دو تونل آبی گلاب ۲ و بهشت‌آباد ادامه می‌دهند. هفته گذشته در پی فراخوان فعالان مدنی استان چهارمحال و بختیاری برای برگزاری یک تجمع اعتراضی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، حدود صد نفر از این افراد از سوی نیروهای امنیتی احضار و تهدید شدند.

معترضان به دستور مستقیم وزارت نیرو برای توقف این طرح تکیه می‌کنند و معتقدند که استانداری اصفهان با ادامه پیگیری این طرح، کاری غیرقانونی انجام می‌دهد.

عبدالکریم میرفرد همچنین به مستندات حقوقی موضوع انتقال آب اشاره می‌کند که یکی از دلایل این اعتراضات است. او می‌گوید: «سازمان بین​المللی یونسکو برای طرح‌های انتقال آب شرایطی را پیش​بینی کرده که براساس آن حوزه مبدأ نباید با کمبود جدی آب مواجه شود و کیفیت زیست محیطی نیز در حوزه مبدأ و مقصد نباید مورد تخریب قرار گیرد. علاوه بر آن در قوانین خود جمهوری​ اسلامی در بند ۵ ماده ۱۷ برنامه چهارم توسعه اقتصادی تصویب شده که طرح انتقال آب بین حوزه​ای باید از دیدگاه توسعه پایدار و با رعایت حقوق ذی‌نفعان و برای تأمین نیازهای مختلف مصرف، صورت پذیرد و انتقال آب را مشروط کرده به در نظرگرفتن توجیه اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی. اما هیچ کدام از این دو تونل حائز شرایطی که در قوانین بین​المللی و در قوانین داخلی به آن پرداخته شده، نیستند و عملاً توجیه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هم ندارند».

حالا از یک سو مردم اصفهان طومار برای یونسکو امضا می‌کنند تا به داد خشکی زاینده‌رود برسد و از سوی دیگر بختیاری‌ها به قوانین یونسکو استناد می‌کنند تا ثابت کنند که انتقال آب از چهارمحال و بختیاری به اصفهان، فاقد اصول پذیرفته‌شده‌ی بین‌المللی است.

در این میان، ایران هر روز بیشتر در کمبود آب و خشکسالی فرو می‌رود.

جنون سدسازی و تشدید بحران آب در ایران

01

بحران آب

به گفته علی‌رضا دائمی، سرپرست معاونت آب و آبفای وزارت نيرو، «منابع آبی از ۴۰۰ به ۲۰۰ ميليارد مترمكعب رسيده كه تنها ۹۲ ميليارد مترمكعب به جريان سطحی تبدیل شده و ۳۸ ميليارد مترمكعب به سفره‌های زيرزمينی نفوذ می‌کند».

02

خشک‌سالی

سرپرست معاونت آب و آبفای وزارت نيرو با اشاره به خشک‌سالی‌های چند سال گذشته می‌گوید: «سه چهارم كشور در ناحيه كاملا خشک قرار دارد و بارش‌هایی بين ۵۰ تا ۱۰۰ ميليمتر را تجربه می‌كند كه بخش مهمی از شهرنشينی و معادن در اين مناطق قرار دارند.»

03

ساده‌ترین راه، بهترین راه نیست

در سال‌های گذشته برای مدیریت نیاز روزافزون آب، ساده‌ترین راه یعنی سد سازی را انتخاب کردند. برابر اطلاعات منتشر شده توسط شرکت مدیریت منابع آب ایران (وابسته به وزارت نیرو)، تا کنون در ایران ۵۹۰ سد به بهره‌برداری رسیده‌، ۱۳۵ سد دیگر در دست ساخت و ۵۴۶ سد نیز در دست مطالعه هستند که در صورت اتمام ساخت تمام سدها، تعداد کل سدهای کشور به یک هزار و ۲۷۱ سد خواهد رسید.

04

نقش رودخانه‌ها در اکوسیستم

رودخانه‌ها نقش بسیار مهمی در اکوسیستم دارند. وقتی بر روی رودی پرآب سدی ساخته می‌شود، حوزه پایین دستی آن سد به طور حتم با مشکل کم آبی روبرو می‌شود و اکوسیستم آن منطقه به مرور زمان تغییر می‌کند. علاوه بر این، یکی از منابع مهم تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی نیز رودخانه‌ها هستند که با بستن سد، جلوی روند تغذیه سفره‌های آبی گرفته می‌شود.

05

تعادل برهم می‌خورد

در سال‌های گذشته افزایش مصرف آب به دلیل رشد چشمگیر شهرها و استفاده زیاد از آب در صنایع و در کشاورزی بوده است. شیوه‌های ناصحیح آبیاری باعث شده که مصارف کشاورزی بخش عمده مصرف آب را در ایران تشکیل ‌دهد. تامین این آب با «جنون سد‌سازی» بر روی رودخانه‌ها باعث برهم خوردن رابطه متعادل حق آب طبیعت و حق آب انسان شد.

06

حق آب طبیعت

به گفته معاون آب و آبفای وزارت نیرو، در حال حاضر۳۸ ميليارد مترمكعب آب به سفره‌های زيرزمينی نفوذ می‌کند. این میزان آب برای حفظ رطوبت خاک دشت‌های ایران کافی نیست و با ادامه این روند دشت‌های وسیعی بر اثر خشک‌سالی غیر قابل استفاده خواهند شد.

 07

کاهش میزان آب خروجی سدها

میزان حجم آب خروجی از سدهای ایران از ابتدای سال آبی جاری (مهرماه ۹۱) تاكنون ۱۷ ميليارد و ۴۰۰ ميليون مترمکعب گزارش شده است که در مقایسه با سال آبی گذشته ۱۲ درصد کاهش نشان می‌دهد. طبق آمار رسمی «میزان آب خروجی از سدها در مدت مشابه سال آبی گذشته، ۱۹ ميليارد و ۸۰۰ ميليون مترمکعب بوده است».

08

نبرد بر سر آب

درحالی که آب خروجی از سدها کاهش یافته است، کشاورزان ناچارند با حفر چاه‌های عمیق به صورت مجاز یا غیر مجاز آب مورد نیاز خود را از سفره‌های زیر زمینی تامین کنند. این اقدام در دشت‌های اطراف دریاچه ارومیه روند خشک شدن آن را تسریع کرد. نبرد بر سر آب بین استان‌های اصفهان و یزد شکل دیگری به خود گرفت.

09

حجم دینامیک، حجم استاتیک

حجم ديناميک به آب قابل برداشت و حجم استاتیک به آبی گفته می‌شود که نباید برداشت شود، زیرا برداشت آن فرونشست‌های زمين و فروچاله‌ها را ايجاد می‌كند. با کاهش حجم دینامیک آب، در سال‌های گذشته بر حجم برداشت از آب‌های سفره‌های زیر زمینی افزوده شده و اين اقدام اكنون در جنوب تهران و در استان‌های يزد، كرمان، اصفهان وهمدان باعث نشست زمین شده‌است.

10

نتایج بهره‌برداری از سفره‌های زیرزمینی

خشک شدن چشمه‌ها و قنوات، شور شدن منابع آب زیر زمینی، نشست زمین، خسارت به تاسیسات زیر بنایی، تبدیل زمین‌های کشاورزی به بیابان، خالی شدن مناطق روستایی و مهاجرت کشاورزان به شهرهای بزرگ از پیامدهای پایین آمدن سطح آب‌های زیر زمینی یا تخریب سفره‌های آب زیر زمینی است. اکنون برای نمونه از ۱۳ دشت استان همدان وضعیت دو دشت کبودرآهنگ و خماجین بحرانی اعلام شده و ۱۰ دشت دارای وضع ممنوعیت حفاری هستند.

11

آب برگشتی

به گفته معاونت آب و آبفای وزارت نیرو، ۲۹ میلیارد متر مکعب آب برگشتی وجود دارد که «تلاش شده» در قالب توسعه پایدار استفاده شود. این در حالی است که سیستم شهرسازی ایران به گونه‌ای است که آب مصرفی منازل در سیستم بازیافت فاضلاب یا اگو قرار نمی‌گیرد، بلکه به درون چاه‌ها در منازل مسکونی روانه می‌شود.

12

آبی که به هدر می‌رود

در حالی که به گفته معاونت آب و آبفای وزارت نیرو، «سه چهارم ایران در ناحیه کاملا خشک قرار دارد و بارش‌ها به ۷۵ درصد بارش‌های نرمال کاهش یافته است»، با این حال کوچکترین بارندگی اوضاع شهرهای ایران را آشفته می‌کند. از سوی دیگر نبود زیرساختارها باعث شده آب حاصل از همین بارش نیز به هدر برود.

13

انگار نمی‌دانند

هرچند ۷۵ درصد کل زمین را آب پوشانده است، اما تنها ۳ درصد از کل آب‌های موجود بر روی کره زمین آب شیرین است. هر میزان از آلودگی این آب به معنی تشدید «بحران آب» است.

14

عدم فرهنگ سازی

بحث اسراف در مصرف آب و عدم فرهنگ‌سازی برای شهروندان در مصرف آب زمانی بالا می‌گیرد که شیرهای آب خشک می‌شوند.

15

بهای واقعی آب

طبق آمارهای رسمی،در ایران » ۹۹ درصد به آب شهری و ۸۶ درصد به آب روستايی دسترسی دارند». منابع رسمی قيمت تمام شده آب شرب را هم اكنون (به قيمت سال ۹۰) حدود ۵۹۰ تومان و قيمت تمام شده آب كشاورزی را مترمكعبی۸۰ تومان اعلام کرده‌اند. باید بدانیم که «بهای واقعی» آب بسیار با ارزش‌تر از ارزش هر پولی است.

نویسنده: میترا شجاعی

02.10.2014

**********

منبع: وبسایت دویچه وله فارسی

http://www.dw.de/%D8%AF%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%86%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF/a-17970832

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: